کاهش شنوایی و وزوز گوش از عوارضی هستند که ممکن است در بعضی بیماران تحت درمان سرطان ایجاد شوند. اگرچه بسیاری از افراد شیمی‌درمانی را بیشتر با تهوع، خستگی یا ریزش مو می‌شناسند، برخی داروهای ضدسرطان می‌توانند بر سیستم شنوایی نیز اثر بگذارند.
سیس‌پلاتین یکی از داروهای شیمی‌درمانی شناخته‌شده از نظر احتمال آسیب به شنوایی است. این عارضه که به آن سمیت گوشی یا Ototoxicity گفته می‌شود، ممکن است با کاهش شنوایی، دشواری شنیدن صداهای زیر یا وزوز گوش همراه باشد.
شدت عارضه در همه بیماران یکسان نیست و همه افرادی که سیس‌پلاتین دریافت می‌کنند دچار مشکل شنوایی نمی‌شوند.
همچنین سایر عوامل مانند کاهش شنوایی مرتبط با سن، تماس با صدای بلند، بعضی داروهای دیگر و بیماری‌های گوش می‌توانند در وضعیت شنوایی بیمار نقش داشته باشند.
به همین دلیل، پایش شنوایی در بیماران در معرض خطر می‌تواند به شناسایی تغییرات و تصمیم‌گیری بالینی کمک کند.
سمیت گوشی یا Ototoxicity چیست؟
Ototoxicity به اثر آسیب‌رسان بعضی داروها یا مواد بر ساختارها و عملکرد دستگاه شنوایی یا تعادل گفته می‌شود.
بعضی داروهای ضدسرطان ممکن است به سلول‌ها و ساختارهای گوش داخلی آسیب برسانند.
این تغییرات ممکن است با کاهش حساسیت شنوایی یا وزوز گوش همراه شوند.
در برخی بیماران، آسیب ممکن است پایدار باشد.
بااین‌حال، هر کاهش شنوایی در طول درمان سرطان الزاماً ناشی از سمیت دارویی نیست.
کدام داروهای شیمی‌درمانی ممکن است بر شنوایی اثر بگذارند؟
مهم‌ترین گروه مورد توجه، داروهای حاوی پلاتین هستند.
سیس‌پلاتین
سیس‌پلاتین با آسیب شنوایی شناخته‌شده ارتباط دارد.
میزان خطر به مقدار تجمعی دارو، برنامه درمان، عوامل خطر فردی و سایر شرایط بستگی دارد.
در بعضی بیماران، تغییرات شنوایی ابتدا در فرکانس‌های بالا ایجاد می‌شوند.
کربوپلاتین
کربوپلاتین نیز ممکن است با سمیت شنوایی همراه باشد، اما الگوی خطر و شدت آن لزوماً با سیس‌پلاتین یکسان نیست.
در بعضی شرایط، از جمله رژیم‌های با دوز بالا یا وجود عوامل خطر دیگر، ارزیابی شنوایی ممکن است اهمیت پیدا کند.
آیا همه داروهای پلاتینی خطر یکسانی دارند؟
خیر.
نباید خطر کاهش شنوایی را برای تمام داروهای پلاتینی یکسان در نظر گرفت.
همچنین نمی‌توان از یک مطالعه مربوط به سیس‌پلاتین، درصد مشخصی برای تمام رژیم‌های کربوپلاتین یا سایر داروها نتیجه گرفت.
سیس‌پلاتین چگونه به گوش آسیب می‌زند؟
گوش داخلی دارای ساختارهای حساسی است که در تبدیل ارتعاشات صوتی به سیگنال‌های عصبی نقش دارند.
سیس‌پلاتین ممکن است از مسیرهای مختلف موجب آسیب به بعضی سلول‌ها و ساختارهای حلزون گوش شود.
این تغییرات می‌توانند حساسیت شنوایی را کاهش دهند.
در برخی بیماران، فرکانس‌های بالاتر زودتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
به همین دلیل، ممکن است بیمار در مراحل ابتدایی متوجه کاهش واضح توانایی شنیدن مکالمات معمول نشود.
علائم آسیب شنوایی ناشی از شیمی‌درمانی چیست؟
علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
علامت | توضیح |
وزوز گوش | شنیدن صدا بدون وجود منبع خارجی |
کاهش شنیدن صداهای زیر | ممکن است از تغییرات اولیه باشد |
دشواری در محیط شلوغ | بیمار ممکن است مکالمه را سخت‌تر دنبال کند |
درخواست تکرار صحبت | ممکن است نشانه کاهش درک گفتار باشد |
احساس تغییر در شنوایی | نیازمند بررسی علت |
سرگیجه یا اختلال تعادل | ممکن است علت‌های مختلفی داشته باشد |
این علائم اختصاصی سمیت سیس‌پلاتین نیستند.
برای مثال، وزوز گوش ممکن است در بیماری‌های دیگر نیز رخ دهد.
آیا کاهش شنوایی ممکن است بدون علامت واضح شروع شود؟
بله.
بر اساس راهنمای انجمن گفتار، زبان و شنوایی آمریکا (ASHA)، تغییرات ناشی از داروهای آسیب‌رسان به گوش ممکن است ابتدا در فرکانس‌های بالا ایجاد شوند.
این فرکانس‌ها ممکن است خارج از محدوده‌ای باشند که بیمار در مکالمات روزمره متوجه مشکل آشکار شود.
بنابراین پایش شنوایی در بیماران در معرض خطر می‌تواند تغییراتی را شناسایی کند که هنوز علامت واضحی ایجاد نکرده‌اند.
آیا وزوز گوش پس از شیمی‌درمانی خطرناک است؟
وزوز گوش می‌تواند یکی از نشانه‌های تغییر عملکرد دستگاه شنوایی باشد.
اگر بیمار هنگام دریافت دارویی مانند سیس‌پلاتین دچار وزوز جدید شده است، باید موضوع را به تیم درمان اطلاع دهد.
شدت وزوز به‌تنهایی میزان آسیب شنوایی را مشخص نمی‌کند.
گاهی وزوز با کاهش شنوایی همراه است و گاهی بیمار کاهش شنوایی واضحی احساس نمی‌کند.
بنابراین بررسی شنوایی می‌تواند ضروری باشد.
آیا تمام بیماران شیمی‌درمانی به تست شنوایی نیاز دارند؟
خیر.
نیاز به ارزیابی شنوایی به نوع داروی مصرفی و عوامل خطر بستگی دارد.
برای بیمارانی که داروهای شناخته‌شده آسیب‌رسان به گوش دریافت می‌کنند، انجام ارزیابی پایه و پایش در طول درمان می‌تواند اهمیت داشته باشد.
اما تجویز تست شنوایی برای تمام رژیم‌های شیمی‌درمانی، بدون توجه به خطر دارو، ضروری نیست.
تست شنوایی قبل از سیس‌پلاتین چه اهمیتی دارد؟
آزمایش شنوایی پیش از درمان وضعیت پایه بیمار را ثبت می‌کند.
اگر پس از شروع دارو تغییراتی ایجاد شود، پزشک و شنوایی‌شناس می‌توانند نتیجه جدید را با وضعیت قبلی مقایسه کنند.
این مقایسه به تشخیص تغییر واقعی کمک می‌کند.
راهنمای ASHA توصیه می‌کند برای بیماران دریافت‌کننده داروهای پلاتینی آسیب‌رسان به گوش، ارزیابی پایه پیش از شروع درمان یا در زمان بسیار نزدیک به آغاز آن انجام شود.
چه آزمایش‌هایی برای بررسی شنوایی استفاده می‌شوند؟
ادیومتری تون خالص
این آزمایش آستانه شنیدن صداها را در فرکانس‌های مختلف بررسی می‌کند.
نتیجه معمولاً به‌صورت نمودار شنوایی ارائه می‌شود.
ادیومتری فرکانس بالا
در بعضی بیماران، بررسی فرکانس‌های بالاتر از محدوده رایج می‌تواند تغییرات زودهنگام‌تری را نشان دهد.
این روش در برنامه‌های پایش سمیت شنوایی اهمیت دارد.
بررسی گفتار
آزمایش‌های مرتبط با درک گفتار می‌توانند اطلاعاتی درباره توانایی شنیدن و تشخیص کلمات فراهم کنند.
گسیل‌های صوتی گوش
آزمایش Otoacoustic Emissions یا OAE می‌تواند اطلاعاتی درباره عملکرد برخی ساختارهای گوش داخلی ارائه دهد.
انتخاب مجموعه آزمایش‌ها به سن، وضعیت بیمار و امکانات مرکز شنوایی‌سنجی بستگی دارد.
چه زمانی باید شنوایی هنگام شیمی‌درمانی بررسی شود؟
زمان‌بندی پایش به دارو، برنامه درمان و وضعیت بیمار بستگی دارد.
راهنمای ASHA توصیه می‌کند تغییرات شنوایی در بیماران دریافت‌کننده داروهای آسیب‌رسان به گوش با برنامه منظم بررسی شوند.
در این راهنما، برای درمان با سیس‌پلاتین پایش در ارتباط با دوره‌های درمانی توصیه شده است.
بااین‌حال، پروتکل واقعی هر مرکز ممکن است با توجه به شرایط بیمار و امکانات اجرایی تنظیم شود.
اگر بیمار دچار علامت جدید شده است، نباید صرفاً تا نوبت برنامه‌ریزی‌شده بعدی منتظر بماند.
آیا کاهش شنوایی ناشی از سیس‌پلاتین برگشت‌پذیر است؟
در بعضی بیماران، آسیب شنوایی ممکن است پایدار باشد.
بنابراین نباید به بیمار اطمینان داد که شنوایی حتماً پس از پایان شیمی‌درمانی به حالت اولیه برمی‌گردد.
در برخی افراد، تغییرات شنوایی ممکن است پس از درمان نیز ادامه پیدا کنند یا در پیگیری مشخص شوند.
این موضوع یکی از دلایل اهمیت پایش و بررسی علائم جدید است.
آیا مقدار بیشتر سیس‌پلاتین خطر شنوایی را افزایش می‌دهد؟
مقدار تجمعی دارو یکی از عوامل مرتبط با خطر سمیت شنوایی است.
اما نمی‌توان صرفاً بر اساس مقدار دارو، احتمال دقیق آسیب شنوایی یک بیمار را پیش‌بینی کرد.
عوامل دیگری نیز ممکن است مؤثر باشند.
ASHA تأکید می‌کند که تکیه فقط بر دوز دارو برای شناسایی آسیب شنوایی کافی نیست و پایش واقعی عملکرد شنوایی اهمیت دارد.
چه عوامل دیگری ممکن است خطر کاهش شنوایی را تغییر دهند؟
عوامل احتمالی شامل موارد زیر هستند:
وضعیت شنوایی پیش از درمان
سابقه تماس طولانی با صدای بلند
مصرف هم‌زمان بعضی داروهای آسیب‌رسان به گوش
سن و بیماری‌های همراه
سابقه پرتودرمانی در نواحی مرتبط با دستگاه شنوایی
ویژگی‌های رژیم دارویی
این عوامل باید در ارزیابی خطر و برنامه پایش مورد توجه قرار گیرند.
آیا پرتودرمانی هم می‌تواند بر شنوایی اثر بگذارد؟
در بعضی برنامه‌های پرتودرمانی سر و گردن یا نواحی نزدیک گوش، ممکن است ساختارهای شنوایی در معرض تابش قرار گیرند.
در چنین شرایطی، دوز اندام‌های حساس و خطر عوارض باید در طراحی درمان بررسی شوند.
اما پرتودرمانی تمام نواحی بدن با خطر آسیب شنوایی همراه نیست.
همچنین کاهش شنوایی پس از درمان ترکیبی ممکن است علت‌های متعددی داشته باشد.
اگر هنگام شیمی‌درمانی دچار کاهش شنوایی شویم چه کنیم؟
بیمار باید تغییر شنوایی یا وزوز جدید را به تیم انکولوژی گزارش کند.
پزشک ممکن است ارجاع برای ارزیابی شنوایی و بررسی علت را ضروری بداند.
اگر تغییر شنوایی تأیید شود، تصمیم درباره ادامه یا اصلاح داروی ضدسرطان باید با توجه به فایده درمان و خطر عارضه گرفته شود.
بیمار نباید خودسرانه سیس‌پلاتین یا داروی دیگری را قطع کند.
آیا می‌توان از آسیب شنوایی ناشی از شیمی‌درمانی پیشگیری کرد؟
برای تمام بیماران بزرگسال دریافت‌کننده سیس‌پلاتین، یک داروی محافظ شنوایی با کاربرد عمومی و اثربخشی قطعی وجود ندارد.
روش‌های محافظتی و دارویی مختلفی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، اما نتایج و کاربرد بالینی آن‌ها به جمعیت بیمار و نوع درمان بستگی دارد.
برای مثال، سدیم تیوسولفات در برخی شرایط مشخص سرطان‌های کودکان مورد استفاده قرار گرفته است، اما این موضوع مجوز استفاده عمومی از آن برای همه بیماران بزرگسال دریافت‌کننده سیس‌پلاتین نیست.
بنابراین نباید مکمل یا داروی محافظ شنوایی را بدون پشتوانه معتبر و تجویز تخصصی توصیه کرد.
اگر کاهش شنوایی دائمی شود چه درمان‌هایی وجود دارد؟
اگر پس از بررسی تخصصی مشخص شود بیمار دچار کاهش شنوایی پایدار شده است، ممکن است روش‌های توان‌بخشی شنوایی مفید باشند.
این روش‌ها می‌توانند شامل سمعک، تجهیزات کمک‌شنوایی و آموزش راهکارهای ارتباطی باشند.
در بعضی بیماران با کاهش شنوایی شدید، بررسی گزینه‌های تخصصی‌تر ممکن است مطرح شود.
انتخاب روش به نوع و شدت آسیب شنوایی بستگی دارد.
آیا وزوز گوش همیشه با سمعک درمان می‌شود؟
خیر.
درمان وزوز به علت و شرایط بیمار بستگی دارد.
اگر وزوز همراه با کاهش شنوایی باشد، بعضی روش‌های توان‌بخشی ممکن است مفید باشند.
اما استفاده از سمعک برای همه موارد وزوز ضروری یا مناسب نیست.
ارزیابی توسط متخصص گوش و شنوایی‌شناس اهمیت دارد.
کاهش ناگهانی شنوایی چه زمانی اورژانسی است؟
اگر بیمار به‌طور ناگهانی متوجه کاهش قابل توجه شنوایی، به‌ویژه در یک گوش، شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
چنین وضعیتی ممکن است علت‌هایی غیر از سمیت شیمی‌درمانی داشته باشد و بعضی از آن‌ها نیازمند درمان سریع هستند.
همچنین سرگیجه شدید همراه با علائم عصبی جدید، ضعف صورت یا اختلال گفتار نیازمند ارزیابی اورژانسی است.
نباید تمام تغییرات ناگهانی شنوایی را صرفاً به اثر داروی شیمی‌درمانی نسبت داد.
سؤالات متداول
۱. آیا سیس‌پلاتین باعث کاهش شنوایی دائمی می‌شود؟
در بعضی بیماران ممکن است آسیب شنوایی پایدار ایجاد شود. خطر و شدت آن به عوامل مختلفی وابسته است و همه بیماران دریافت‌کننده سیس‌پلاتین دچار این عارضه نمی‌شوند.
۲. آیا وزوز گوش در دوره شیمی‌درمانی باید گزارش شود؟
بله. وزوز جدید، تغییر شنوایی یا مشکل در شنیدن صداها باید به تیم درمان اطلاع داده شود، به‌ویژه اگر بیمار داروی آسیب‌رسان به گوش دریافت می‌کند.
۳. آیا قبل از شیمی‌درمانی تست شنوایی ضروری است؟
برای همه بیماران خیر. اما در درمان‌هایی مانند سیس‌پلاتین، ارزیابی پایه و پایش شنوایی می‌تواند بخش مهمی از برنامه مراقبت باشد.
جمع‌بندی
بعضی داروهای شیمی‌درمانی، به‌ویژه سیس‌پلاتین، ممکن است موجب کاهش شنوایی یا وزوز گوش شوند.
این عارضه در همه بیماران رخ نمی‌دهد و شدت آن به ویژگی‌های درمان و عوامل خطر فردی وابسته است.
تغییرات شنوایی ممکن است ابتدا در فرکانس‌های بالا ایجاد شوند و همیشه از همان ابتدا برای بیمار آشکار نباشند.
به همین دلیل، ارزیابی پایه و پایش شنوایی در بیماران در معرض خطر اهمیت دارد.
هرگونه وزوز یا کاهش شنوایی جدید باید گزارش شود و تصمیم درباره تغییر درمان ضدسرطان باید فقط توسط تیم پزشکی گرفته شود.
منابع علمی معتبر
۱. American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). (۱۹۹۴).
Audiologic Management of Individuals Receiving Cochleotoxic Drug Therapy.
راهنمای تخصصی ارزیابی پایه، پایش شنوایی و پیگیری پس از درمان.
https://www.asha.org/policy/gl1994-00003/
۲. American Speech-Language-Hearing Association (ASHA).
Ototoxicity Monitoring Protocol.
https://inte.asha.org/siteassets/articles/ototoxicity-monitoring-protocol-flowchart.pdf
۳. Macmillan Cancer Support.
Side effects of chemotherapy.
۴. Longitudinal Audiological and Vestibular Follow-up in Adult Cancer Patients Receiving Platinum-Based Chemotherapy. (۲۰۲۶).
مطالعه طولی درباره تغییرات شنوایی در بیماران بزرگسال دریافت‌کننده داروهای پلاتینی؛ نتایج مربوط به جمعیت مطالعه است و نباید به‌عنوان خطر قطعی تمام بیماران تعمیم داده شود.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.