دکتر هلاله خوشبخت۲۳ آبان ۱۴۰۵۹ دقیقه مطالعه
دانستنی‌های سرطان و رادیوتراپی
در درمان سرطان رکتوم، ممکن است پزشک قبل از جراحی از پرتودرمانی استفاده کند. اما برنامه پرتودرمانی برای همه بیماران یکسان نیست.
در برخی شرایط، پرتودرمانی در پنج جلسه انجام می‌شود. در شرایط دیگر، بیمار چند هفته پرتودرمانی دریافت می‌کند و هم‌زمان از داروی شیمی‌درمانی استفاده می‌شود.
این دو رویکرد به نام‌های پرتودرمانی کوتاه‌مدت یا Short-Course Radiotherapy و شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت یا Long-Course Chemoradiotherapy شناخته می‌شوند.
تفاوت اصلی این دو روش در تعداد جلسات، مقدار دوز هر جلسه، استفاده از شیمی‌درمانی هم‌زمان و جایگاه آن‌ها در برنامه کلی درمان است.
بااین‌حال، کوتاه‌تر بودن یک روش به معنی ضعیف‌تر بودن آن نیست و طولانی‌تر بودن روش دیگر نیز به معنی مناسب‌تر بودن آن برای همه بیماران نیست.
انتخاب به محل تومور، مرحله بیماری، خطر درگیری حاشیه جراحی، وضعیت بیمار و هدف درمان وابسته است.
پرتودرمانی کوتاه‌مدت معمولاً شامل پنج جلسه پرتودرمانی است.
یکی از رژیم‌های شناخته‌شده، مجموع ۲۵ گری در پنج جلسه است؛ یعنی در هر جلسه ۵ گری تجویز می‌شود.
این درمان اغلب طی حدود یک هفته انجام می‌شود.
در روش کلاسیک، شیمی‌درمانی هم‌زمان با این پنج جلسه داده نمی‌شود.
اما پرتودرمانی کوتاه‌مدت ممکن است بخشی از برنامه‌ای باشد که شامل شیمی‌درمانی قبل یا بعد از تابش و پیش از جراحی است.
بنابراین نباید این روش را صرفاً «پنج جلسه پرتودرمانی و سپس پایان درمان» دانست.
در شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت، پرتودرمانی معمولاً طی حدود پنج تا شش هفته انجام می‌شود.
دوز رایج در بسیاری از برنامه‌ها حدود ۴۵ تا ۵۰٫۴ گری است، اگرچه ممکن است بر اساس ناحیه هدف و پروتکل مرکز تفاوت داشته باشد.
در این روش، معمولاً دارویی از گروه فلوروپیریمیدین‌ها مانند کاپسیتابین یا 5-FU هم‌زمان با پرتودرمانی استفاده می‌شود.
هدف از درمان هم‌زمان می‌تواند افزایش حساسیت سلول‌های سرطانی به پرتو باشد.
اما شیمی‌درمانی هم‌زمان با این برنامه، لزوماً جایگزین تمام شیمی‌درمانی سیستمیک مورد نیاز بیمار نیست.
ویژگی | پرتودرمانی کوتاه‌مدت | شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت |
|---|---|---|
تعداد جلسات رایج | ۵ جلسه | حدود ۲۵ تا ۲۸ جلسه |
مدت تابش | حدود یک هفته | حدود پنج تا شش هفته |
دوز هر جلسه | بالاتر | پایین‌تر |
شیمی‌درمانی هم‌زمان | معمولاً ندارد | معمولاً دارد |
جایگاه در TNT | یکی از گزینه‌ها | یکی از گزینه‌ها |
زمان جراحی | متناسب با برنامه کلی | معمولاً پس از فاصله تعیین‌شده و ارزیابی پاسخ |
مقادیر جدول نمونه برنامه‌های متداول هستند و نسخه درمانی برای یک بیمار مشخص محسوب نمی‌شوند.
نمی‌توان چنین نتیجه‌ای را به‌صورت عمومی بیان کرد.
کارآزمایی‌های بالینی نشان داده‌اند که هر دو رویکرد می‌توانند در بیماران مناسب برای کنترل سرطان رکتوم به کار روند.
اما مقایسه نتایج به جمعیت مطالعه، درمان‌های همراه و زمان انجام جراحی وابسته است.
برای مثال، نتایج یک مطالعه درباره پرتودرمانی پنج‌جلسه‌ای به‌تنهایی نباید مستقیماً با برنامه‌ای که شامل پنج جلسه پرتودرمانی، چند ماه شیمی‌درمانی و سپس جراحی است مقایسه شود.
در راهنمای ASCO سال ۲۰۲۴، برای بیماران مبتلا به سرطان رکتوم موضعاً پیشرفته که کاندید درمان نئوادجوانت کامل یا TNT هستند، شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت نسبت به پرتودرمانی کوتاه‌مدت ترجیح داده شده است.
بااین‌حال، پرتودرمانی کوتاه‌مدت همچنان می‌تواند در شرایط مناسب گزینه قابل قبولی باشد.
این توصیه به معنای نامناسب‌بودن پرتودرمانی کوتاه‌مدت برای تمام بیماران نیست.
انتخاب باید با توجه به اهداف درمان، ویژگی‌های MRI و شواهد مربوط به برنامه مورد نظر انجام شود.
مطالعه RAPIDO یکی از کارآزمایی‌های مهم در بیماران دارای سرطان رکتوم موضعاً پیشرفته با ویژگی‌های خطر بالا بود.
در یکی از گروه‌ها، پرتودرمانی کوتاه‌مدت با شیمی‌درمانی پیش از جراحی ترکیب شد.
در گروه مقایسه، درمان استاندارد مبتنی بر شیمی‌پرتودرمانی استفاده شد.
در پیگیری پنج‌ساله، اگرچه بعضی پیامدهای مرتبط با شکست درمان یا متاستاز دوردست در رویکرد TNT بهبود داشتند، میزان شکست موضعی‌منطقه‌ای در گروه دارای پرتودرمانی کوتاه‌مدت بیشتر گزارش شد.
راهنمای ASCO این یافته را از دلایل ترجیح شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت در بعضی بیماران معرفی می‌کند.
اما نباید از این نتیجه برداشت کرد که تمام برنامه‌های کوتاه‌مدت در همه شرایط موجب کنترل موضعی ضعیف‌تر می‌شوند؛ جزئیات برنامه درمانی و ویژگی‌های بیمار اهمیت دارند.
TNT مخفف Total Neoadjuvant Therapy است.
در این رویکرد، درمان‌های سیستمیک و موضعی مورد نیاز، پیش از جراحی برنامه‌ریزی می‌شوند.
برای مثال، بیمار ممکن است ابتدا پرتودرمانی یا شیمی‌پرتودرمانی و سپس چند دوره شیمی‌درمانی دریافت کند.
در بعضی برنامه‌ها، ترتیب برعکس است و شیمی‌درمانی پیش از شیمی‌پرتودرمانی انجام می‌شود.
هدف می‌تواند افزایش احتمال دریافت کامل درمان سیستمیک، کنترل بیماری و فراهم‌شدن فرصت ارزیابی پاسخ باشد.
اما TNT برای تمام مراحل سرطان رکتوم ضروری نیست.
ممکن است.
در رویکرد کلاسیک پرتودرمانی کوتاه‌مدت، جراحی گاهی پس از فاصله کوتاهی انجام می‌شد.
اما در برنامه‌های جدید TNT، ممکن است بعد از پرتودرمانی کوتاه‌مدت، شیمی‌درمانی انجام شود و جراحی با فاصله بیشتری صورت گیرد.
پس از شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت نیز معمولاً برای ایجاد پاسخ درمانی و ترمیم نسبی بافت‌ها، فاصله مشخصی تا جراحی در نظر گرفته می‌شود.
بنابراین تعداد جلسات پرتودرمانی به‌تنهایی زمان جراحی را تعیین نمی‌کند.
میزان کوچک‌شدن تومور به عوامل متعددی وابسته است.
نوع رژیم، شیمی‌درمانی همراه، فاصله تا ارزیابی پاسخ و ویژگی‌های زیستی سرطان اهمیت دارند.
در بعضی برنامه‌های درمانی، شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت ممکن است زمانی انتخاب شود که کوچک‌کردن تومور یا افزایش احتمال پاسخ کامل اهمیت ویژه‌ای دارد.
اما نمی‌توان گفت این روش در هر بیمار الزاماً پاسخ بیشتری ایجاد می‌کند.
پاسخ واقعی باید با MRI، معاینه و سایر بررسی‌های مناسب ارزیابی شود.
در تومورهای پایین رکتوم، به‌ویژه اگر حفظ اسفنکتر یا پاسخ کامل بالینی از اهداف مهم باشد، انتخاب روش باید با دقت انجام شود.
راهنمای ASCO در بیماران واجد شرایط TNT، شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت را ترجیح می‌دهد.
اما وضعیت حاشیه جراحی، درگیری عضلات کف لگن و شرایط بیمار نیز در تصمیم‌گیری نقش دارند.
بنابراین محل پایین تومور به‌تنهایی برای انتخاب یک روش کافی نیست.
بله، الگوی عوارض ممکن است متفاوت باشد.
در هر دو روش، عوارض گوارشی، ادراری و خستگی ممکن است رخ دهند.
در شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت، عوارض ناشی از داروی هم‌زمان نیز اهمیت دارند.
در پرتودرمانی کوتاه‌مدت، دوز هر جلسه بالاتر است و برنامه کلی درمان و فاصله تا جراحی می‌تواند بر پیامدها اثر بگذارد.
اما مقایسه خطر عوارض دیررس باید بر اساس کارآزمایی‌های دارای پیگیری مناسب انجام شود.
تعداد جلسات بیشتر به‌تنهایی به معنی خطر بالاتر نیست.
دوز کل، دوز هر جلسه، حجم بافت تحت تابش و درمان‌های هم‌زمان بر خطر عوارض اثر می‌گذارند.
برای مثال، یک برنامه کوتاه‌مدت دارای دوز بالاتر در هر جلسه است، اما تعداد جلسات کمتری دارد.
در مقابل، برنامه طولانی‌مدت ممکن است با شیمی‌درمانی هم‌زمان اجرا شود.
بنابراین مقایسه ایمنی باید بر اساس برنامه کامل صورت گیرد.
کوتاه‌تر بودن تعداد جلسات ممکن است رفت‌وآمد را آسان‌تر کند.
اما سن تقویمی به‌تنهایی معیار انتخاب روش نیست.
وضعیت عملکردی، بیماری‌های همراه، توانایی تحمل درمان، مرحله سرطان و اهداف درمان باید بررسی شوند.
در بعضی سالمندان، برنامه کوتاه‌تر ممکن است مناسب باشد و در برخی دیگر، روش متفاوتی ترجیح داده شود.
در بعضی بیماران که پس از درمان نئوادجوانت به پاسخ کامل بالینی می‌رسند، راهبرد Watch and Wait ممکن است مطرح شود.
اما احتمال پاسخ کامل و امکان حفظ عضو به مجموعه درمان وابسته است.
هیچ‌کدام از دو روش پرتودرمانی به‌تنهایی حذف جراحی را تضمین نمی‌کنند.
در صورت انتخاب مراقبت بدون جراحی فوری، پیگیری منظم با MRI، معاینه و آندوسکوپی ضروری است.
وضعیت ترمیم عدم تطابق DNA ممکن است در انتخاب درمان نقش داشته باشد.
برای برخی بیماران مبتلا به سرطان رکتوم موضعاً پیشرفته با MSI-H یا dMMR، ایمونوتراپی می‌تواند گزینه مهمی باشد.
راهنمای ASCO این گروه را جداگانه بررسی کرده است.
بنابراین نباید بدون اطلاع از وضعیت مولکولی، همه بیماران را صرفاً بین دو روش پرتودرمانی تقسیم کرد.
در بعضی سرطان‌های زودرس یا بیماران دارای ویژگی‌های کم‌خطر، ممکن است جراحی اولیه یا شیمی‌درمانی با پرتودرمانی انتخابی مطرح باشد.
برای مثال، مطالعه PROSPECT از امکان کاهش استفاده از پرتودرمانی در گروه مشخصی از بیماران منتخب حمایت کرده است.
اما این یافته به همه بیماران سرطان رکتوم قابل تعمیم نیست.
بله.
MRI یکی از ابزارهای مهم ارزیابی پاسخ پس از درمان است.
همچنین معاینه و آندوسکوپی می‌توانند اطلاعات تکمیلی ارائه دهند.
برای تصمیم درباره جراحی یا مراقبت بدون جراحی فوری، ترکیب این یافته‌ها اهمیت دارد.
۱. آیا پرتودرمانی پنج‌جلسه‌ای از روش طولانی ضعیف‌تر است؟
نه به‌صورت عمومی. هر دو روش در شرایط مشخص کاربرد دارند؛ اما راهنمای ASCO برای برخی بیماران کاندید TNT، شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت را ترجیح می‌دهد.
۲. آیا در پرتودرمانی کوتاه‌مدت شیمی‌درمانی لازم نیست؟
معمولاً در پنج جلسه پرتودرمانی، شیمی‌درمانی هم‌زمان داده نمی‌شود؛ اما ممکن است بیمار قبل یا بعد از آن به شیمی‌درمانی سیستمیک نیاز داشته باشد.
۳. آیا با پنج جلسه پرتودرمانی می‌توان بلافاصله جراحی کرد؟
زمان جراحی به برنامه درمان بستگی دارد. در بعضی رویکردها جراحی زودتر و در برخی برنامه‌های TNT پس از شیمی‌درمانی و فاصله طولانی‌تر انجام می‌شود.
پرتودرمانی کوتاه‌مدت و شیمی‌پرتودرمانی طولانی‌مدت دو روش شناخته‌شده درمان پیش از جراحی سرطان رکتوم هستند.
روش کوتاه‌مدت معمولاً شامل پنج جلسه پرتودرمانی است.
در مقابل، روش طولانی‌مدت طی چند هفته و همراه با شیمی‌درمانی انجام می‌شود.
انتخاب میان آن‌ها به مرحله سرطان، ویژگی‌های MRI، برنامه درمان سیستمیک و اهداف درمان وابسته است.
هیچ روش واحدی برای همه بیماران بهترین گزینه محسوب نمی‌شود.
1. American Society of Clinical Oncology (ASCO). (2024).
Management of Locally Advanced Rectal Cancer: ASCO Guideline.
Journal of Clinical Oncology.
DOI: 10.1200/JCO.24.01160
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39116386/
2. National Cancer Institute.
Rectal Cancer Treatment (PDQ®) – Health Professional Version.
https://www.cancer.gov/types/colorectal/hp/rectal-treatment-pdq
3. SEOM-GEMCAD-TTD. (2025).
Clinical Guidelines for Localized Rectal Cancer.
دیدگاه‌ها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.