پیش از شروع پرتودرمانی خارجی، بسیاری از بیماران باید مرحله‌ای به نام سی‌تی سیمولیشن یا CT Simulation را پشت سر بگذارند. این مرحله برای تصویربرداری و طراحی برنامه درمان انجام می‌شود و با جلسه اصلی تابش پرتو تفاوت دارد.
در روز سی‌تی سیمولیشن، بیمار ممکن است برای نخستین بار وارد اتاق شبیه‌سازی پرتودرمانی شود و با تجهیزات ثابت‌کننده بدن، علامت‌گذاری روی پوست یا دستورالعمل‌های مربوط به پرشدگی مثانه و وضعیت روده مواجه شود.
مهم‌ترین آمادگی برای روز سی‌تی سیمولیشن، رعایت دستورالعمل اختصاصی مرکز پرتودرمانی درباره وضعیت بدن، مصرف آب، تغذیه، داروها و بررسی‌های مورد نیاز پیش از تصویربرداری است.
آمادگی همه بیماران یکسان نیست. برای مثال، بیمار مبتلا به سرطان پروستات ممکن است دستور مشخصی درباره مثانه و روده داشته باشد، درحالی‌که برای پرتودرمانی پستان، وضعیت بازوها و توانایی حفظ موقعیت بدن اهمیت بیشتری دارد.
درک هدف شبیه‌سازی و مراحل آن می‌تواند به کاهش نگرانی و همکاری بهتر بیمار کمک کند.
سی‌تی سیمولیشن پرتودرمانی چیست؟
سی‌تی سیمولیشن فرایندی است که طی آن تصاویر سی‌تی‌اسکن در وضعیتی تهیه می‌شوند که برای اجرای پرتودرمانی در نظر گرفته شده است.
این تصاویر همراه با اطلاعات بالینی و در صورت نیاز سایر تصاویر پزشکی برای طراحی برنامه درمان استفاده می‌شوند.
هدف این مرحله، تعیین دقیق موقعیت ناحیه هدف و اندام‌های حساس اطراف است.
تیم پرتودرمانی با استفاده از تصاویر، دوز تجویزی و ویژگی‌های بیمار، برنامه‌ای متناسب با شرایط او طراحی می‌کند.
آیا سی‌تی سیمولیشن همان سی‌تی‌اسکن تشخیصی است؟
خیر.
سی‌تی‌اسکن تشخیصی برای شناسایی یا ارزیابی بیماری انجام می‌شود، اما سی‌تی سیمولیشن عمدتاً برای برنامه‌ریزی پرتودرمانی طراحی شده است.
در بیانیه کالج سلطنتی رادیولوژیست‌ها که در دسامبر ۲۰۲۵ بازنگری شده، تأکید شده است که تصاویر برنامه‌ریزی پرتودرمانی معمولاً جایگزین تصویربرداری تشخیصی نیستند.
به همین دلیل، ممکن است بیمار قبلاً سی‌تی‌اسکن یا MRI انجام داده باشد، اما همچنان به سی‌تی سیمولیشن جداگانه نیاز داشته باشد.
چرا سی‌تی سیمولیشن قبل از پرتودرمانی ضروری است؟
پرتودرمانی خارجی باید به ناحیه مشخصی از بدن هدایت شود.
پزشک متخصص رادیوتراپی و انکولوژی در برنامه‌ریزی درمان، محدوده‌ای را که باید تحت تابش قرار گیرد و اندام‌هایی را که نیازمند محافظت هستند مشخص می‌کند.
تیم فیزیک پزشکی سپس توزیع دوز را برای دستیابی به اهداف برنامه درمان بررسی و بهینه‌سازی می‌کند.
سی‌تی سیمولیشن به ثبت هندسه بدن بیمار در وضعیت درمان کمک می‌کند.
اگر شرایط بدن در جلسه شبیه‌سازی با جلسات روزانه اختلاف قابل توجهی پیدا کند، ممکن است ارزیابی یا اصلاح لازم باشد.
روز سی‌تی سیمولیشن چه اتفاقی می‌افتد؟
مرحله اول: بررسی اطلاعات و آماده‌سازی
تیم درمان اطلاعات بیمار و ناحیه مورد نظر را بررسی می‌کند.
ممکن است درباره حساسیت دارویی، وضعیت بارداری، بیماری‌های همراه، سابقه دریافت ماده حاجب یا وجود تجهیزات پزشکی کاشته‌شده سؤال شود.
این بررسی‌ها با توجه به نوع تصویربرداری و برنامه درمان انجام می‌شوند.
مرحله دوم: قرارگیری روی تخت دستگاه
بیمار در موقعیت مشخصی روی تخت سی‌تی‌اسکن قرار می‌گیرد.
ممکن است از تجهیزات حمایتی برای ثابت‌ماندن وضعیت بدن استفاده شود.
این تجهیزات می‌توانند شامل زیرسری، نگهدارنده پا، بالش‌های مخصوص یا وسایل ثابت‌کننده دیگر باشند.
مرحله سوم: تصویربرداری
پس از تنظیم موقعیت، تصاویر مورد نیاز تهیه می‌شوند.
خود تصویربرداری معمولاً دردناک نیست، اما ثابت‌ماندن ممکن است برای بعضی بیماران دشوار باشد.
اگر بیمار درد، اضطراب یا محدودیت حرکتی دارد، باید موضوع را پیش از تصویربرداری به تیم درمان اطلاع دهد.
مرحله چهارم: علامت‌گذاری موقعیت درمان
در بعضی برنامه‌ها، علامت‌های کوچکی روی پوست یا تجهیزات ثابت‌کننده ایجاد می‌شوند تا موقعیت بیمار در جلسات بعدی قابل بازسازی باشد.
این علامت‌ها ممکن است موقت یا دائمی باشند.
ضرورت و نوع علامت‌گذاری به ناحیه و روش پرتودرمانی بستگی دارد.
آیا سی‌تی سیمولیشن درد دارد؟
خود تصویربرداری معمولاً دردناک نیست.
با این حال، قرارگرفتن در وضعیت خاص یا ثابت‌ماندن ممکن است برای بیمارانی که درد استخوان، محدودیت حرکتی یا مشکلات تنفسی دارند ناراحت‌کننده باشد.
در بعضی بیماران، ساخت ماسک ثابت‌کننده سر و گردن نیز ممکن است احساس فشار یا اضطراب ایجاد کند.
تیم پرتودرمانی باید از مشکلات بیمار اطلاع داشته باشد تا در صورت امکان شرایط مناسب‌تری فراهم شود.
آیا قبل از سی‌تی سیمولیشن باید ناشتا بود؟
برای همه بیماران خیر.
در بعضی برنامه‌ها، دستورالعمل خاصی درباره مصرف غذا یا مایعات وجود ندارد.
اما اگر استفاده از ماده حاجب یا شرایط درمانی خاصی مطرح باشد، مرکز ممکن است توصیه‌های متفاوتی ارائه کند.
به همین دلیل، بیمار نباید به‌طور خودسرانه ناشتا بماند یا رژیم غذایی خود را تغییر دهد.
آیا هنگام سی‌تی سیمولیشن باید مثانه پر باشد؟
این موضوع به ناحیه درمان بستگی دارد.
در بعضی برنامه‌های پرتودرمانی لگن، پرشدگی کنترل‌شده مثانه می‌تواند برای تکرارپذیری وضعیت اندام‌ها یا محدودکردن مواجهه بعضی بافت‌های سالم اهمیت داشته باشد.
در مقابل، برای برخی برنامه‌ها ممکن است مثانه خالی یا شرایط متفاوتی لازم باشد.
مقدار آب و زمان نوشیدن آن باید طبق دستور مرکز پرتودرمانی تعیین شود.
مصرف بیش‌ازحد آب بدون دستور پزشکی، به‌ویژه در افراد دارای محدودیت مایعات، مناسب نیست.
وضعیت روده قبل از سی‌تی سیمولیشن چه اهمیتی دارد؟
در بعضی درمان‌های لگنی، وجود گاز یا مدفوع می‌تواند بر موقعیت رکتوم و اندام‌های مجاور اثر بگذارد.
به همین دلیل، ممکن است مرکز پرتودرمانی دستورالعملی درباره وضعیت روده ارائه کند.
اما تنقیه، ملین یا سایر روش‌های تخلیه نباید بدون دستور پزشک استفاده شوند.
آمادگی روده برای تمام بیماران و تمام محل‌های درمان یکسان نیست.
آیا برای پرتودرمانی سر و گردن ماسک ساخته می‌شود؟
در بسیاری از برنامه‌های پرتودرمانی سر و گردن از ماسک ثابت‌کننده ترموپلاستیک استفاده می‌شود.
این ماسک به کاهش تغییر وضعیت سر و گردن کمک می‌کند.
ماسک برای محدودکردن حرکت طراحی شده است و باید به‌گونه‌ای ساخته شود که امکان اجرای ایمن درمان فراهم باشد.
اگر بیمار احساس اضطراب، تنگی نفس یا ناراحتی قابل توجه دارد، باید به تیم درمان اطلاع دهد.
آیا ماسک هنگام پرتودرمانی روی صورت باقی می‌ماند؟
در برنامه‌هایی که استفاده از ماسک ضروری است، بیمار معمولاً در هر جلسه درمان نیز در همان ماسک قرار می‌گیرد.
اما شکل و نوع ماسک به محل درمان بستگی دارد.
در بسیاری از برنامه‌ها می‌توان از روش‌های ارتباطی برای اطلاع‌رسانی بیمار به تیم درمان استفاده کرد.
چرا در پرتودرمانی پستان وضعیت دست‌ها مهم است؟
برای بعضی بیماران مبتلا به سرطان پستان، لازم است بازوها در وضعیت مشخصی قرار گیرند تا ناحیه درمان قابل دسترسی باشد.
اگر بیمار پس از جراحی محدودیت حرکت شانه یا درد دارد، بهتر است پیش از شبیه‌سازی به تیم درمان اطلاع دهد.
ممکن است لازم باشد وضعیت بدن یا تجهیزات حمایتی متناسب با شرایط او تنظیم شوند.
هدف این است که موقعیت مورد استفاده هم برای طراحی درمان مناسب باشد و هم در جلسات بعدی تکرار شود.
آیا هنگام سی‌تی سیمولیشن ماده حاجب تزریق می‌شود؟
در بعضی بیماران، بله.
ماده حاجب ممکن است به بهتر دیده‌شدن عروق یا برخی ساختارهای آناتومیک کمک کند.
اما تمام بیماران به ماده حاجب نیاز ندارند.
اگر استفاده از ماده حاجب وریدی برنامه‌ریزی شده باشد، تیم درمان باید درباره سابقه واکنش قبلی، بیماری کلیوی و سایر عوامل مرتبط اطلاعات لازم را دریافت کند.
آیا سابقه حساسیت به ماده حاجب اهمیت دارد؟
بله.
اگر بیمار قبلاً پس از دریافت ماده حاجب واکنش داشته، باید موضوع را پیش از انجام تصویربرداری اعلام کند.
نوع واکنش قبلی و شرایط پزشکی بیمار در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.
همچنین لازم است بیمار فهرست داروهای مصرفی خود را در اختیار تیم درمان قرار دهد.
آیا برای سی‌تی سیمولیشن باید داروها را قطع کرد؟
در بیشتر موارد، داروهای معمول بدون دستور مشخص نباید قطع شوند.
اما بعضی داروها یا شرایط پزشکی ممکن است برای استفاده از ماده حاجب یا انجام اقدامات خاص اهمیت داشته باشند.
پزشک یا تیم تصویربرداری باید درباره تغییر احتمالی داروها تصمیم بگیرد.
آیا در روز سی‌تی سیمولیشن پرتودرمانی انجام می‌شود؟
معمولاً خیر.
این جلسه برای تهیه اطلاعات و طراحی درمان است و با جلسه تابش درمانی تفاوت دارد.
پس از پایان تصویربرداری، تیم درمان باید برنامه پرتودرمانی را طراحی و کنترل کند.
با این حال، در برخی شرایط خاص، فرایندهای برنامه‌ریزی و شروع درمان ممکن است در زمان‌بندی کوتاه‌تری انجام شوند.
بنابراین زمان شروع درمان باید از مرکز مربوط پرسیده شود.
سی‌تی سیمولیشن چه مدت طول می‌کشد؟
زمان کل جلسه به ناحیه درمان، نیاز به ماده حاجب، ساخت تجهیزات ثابت‌کننده و پیچیدگی آماده‌سازی بستگی دارد.
طبق اطلاعات Cancer Research UK، زمان نوبت برنامه‌ریزی ممکن است حدود ۱۵ دقیقه تا دو ساعت باشد.
این بازه یک تخمین عمومی است، نه زمان ثابت برای همه بیماران.
مدت خود تصویربرداری ممکن است بسیار کوتاه‌تر از کل زمان حضور بیمار در بخش باشد.
آیا باید لباس خاصی پوشید؟
پوشیدن لباس راحت معمولاً مناسب است.
ممکن است از بیمار خواسته شود بعضی لباس‌ها یا زیورآلات فلزی را که در محدوده تصویربرداری قرار دارند، خارج کند.
در صورت نیاز، لباس مخصوص بیمارستان در اختیار بیمار قرار می‌گیرد.
دستورالعمل دقیق به محل درمان بستگی دارد.
آیا سی‌تی سیمولیشن برای زنان باردار محدودیت دارد؟
وجود بارداری یا احتمال آن باید پیش از تصویربرداری و پرتودرمانی به تیم درمان اطلاع داده شود.
پرتودرمانی با پرتوهای یونیزان انجام می‌شود و ممکن است برای جنین خطر داشته باشد.
تصمیم درباره تصویربرداری یا درمان در دوران بارداری به شرایط پزشکی، محل تابش و ارزیابی تخصصی نیاز دارد.
بیمار نباید این اطلاعات را از تیم درمان پنهان کند.
بعد از سی‌تی سیمولیشن چه اتفاقی می‌افتد؟
تصاویر در اختیار تیم برنامه‌ریزی درمان قرار می‌گیرند.
پزشک نواحی هدف و اندام‌های حساس را مشخص می‌کند.
تیم فیزیک پزشکی و برنامه‌ریزی دوز، روش مناسب تابش را طراحی می‌کنند.
سپس کنترل‌های لازم برای تأیید برنامه انجام می‌شود.
در جلسه‌های روزانه، تیم درمان تلاش می‌کند وضعیت بیمار با موقعیت ثبت‌شده در شبیه‌سازی هماهنگ باشد.
اگر بعد از سی‌تی سیمولیشن وزن بیمار تغییر کند چه می‌شود؟
تغییر قابل توجه وزن یا شکل بدن ممکن است بر تناسب تجهیزات ثابت‌کننده و شرایط برنامه پرتودرمانی اثر بگذارد.
در بعضی شرایط، تیم درمان ممکن است ارزیابی جدید یا حتی شبیه‌سازی مجدد را ضروری بداند.
با این حال، هر تغییر کوچک وزن نیازمند تکرار سی‌تی سیمولیشن نیست.
تصمیم بر اساس محل درمان و میزان تغییرات انجام می‌شود.
سؤالات متداول
۱. آیا روز سی‌تی سیمولیشن نیاز به ناشتا بودن داریم؟
برای همه بیماران خیر. ناشتایی تنها در صورت وجود دستورالعمل اختصاصی، مانند بعضی شرایط استفاده از ماده حاجب، لازم است.
۲. آیا سی‌تی سیمولیشن همان جلسه اول پرتودرمانی است؟
معمولاً خیر. سی‌تی سیمولیشن برای برنامه‌ریزی درمان انجام می‌شود و تابش درمانی در جلسات جداگانه صورت می‌گیرد.
۳. آیا تمام بیماران قبل از سی‌تی سیمولیشن باید آب زیادی بنوشند؟
خیر. پر یا خالی‌بودن مثانه به محل و برنامه درمان بستگی دارد. مقدار آب باید طبق دستور مرکز پرتودرمانی تعیین شود.
جمع‌بندی
سی‌تی سیمولیشن مرحله‌ای مهم در برنامه‌ریزی پرتودرمانی خارجی است.
در این جلسه، تصاویر مورد نیاز در وضعیت درمان تهیه می‌شوند و ممکن است از تجهیزات ثابت‌کننده یا علامت‌گذاری برای تکرار دقیق‌تر موقعیت استفاده شود.
آمادگی بیمار به محل درمان و شرایط پزشکی او بستگی دارد.
رعایت دستورالعمل‌های اختصاصی درباره مثانه، روده، ماده حاجب، داروها و وضعیت بدن می‌تواند به اجرای مناسب فرایند برنامه‌ریزی کمک کند.
بهتر است بیمار پیش از مراجعه، سؤالات خود را درباره شرایط آماده‌سازی با تیم پرتودرمانی مطرح کند.
منابع علمی معتبر
۱. Cancer Research UK.
Planning external radiotherapy.
نویسنده سازمانی: Cancer Research UK.
https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/radiotherapy/external/planning/your-planning
۲. Cancer Research UK.
Creating your radiotherapy plan.
نویسنده سازمانی: Cancer Research UK.
۳. Royal College of Radiologists. (بازنگری دسامبر ۲۰۲۵).
Statement on the purpose of cross-sectional imaging scans taken for planning radiotherapy.
۴. National Health Service (NHS).
Radiotherapy: What happens.
https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/radiotherapy/what-happens/
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.