بله. در بعضی سرطانها و برای بعضی بیماران، شیمیدرمانی و رادیوتراپی در یک بازه درمانی مشترک انجام میشوند. به این روش «شیمیپرتودرمانی» یا «کمورادیوتراپی» گفته میشود. بااینحال، همزمان بودن این دو درمان برای همه سرطانها یا همه بیماران مناسب نیست و انتخاب آن به نوع و مرحله سرطان، هدف درمان و توان فرد برای تحمل درمان ترکیبی بستگی دارد.
نکته مهم این است که «همزمان» لزوماً به این معنا نیست که هر بار پرتودرمانی انجام میشود، همان روز هم شیمیدرمانی دریافت کنید. منظور این است که بخشی از شیمیدرمانی در همان دورهای انجام میشود که پرتودرمانی در جریان است.
نوع برنامه | معنی ساده |
شیمیپرتودرمانی همزمان | شیمیدرمانی در بخشی از همان دورهای انجام میشود که پرتودرمانی ادامه دارد. |
درمان پشتسرهم (متوالی) | یکی از دو درمان تمام میشود و درمان دیگر بعد از آن شروع میشود. |
برنامه چندمرحلهای | دو درمان با فاصله زمانی از هم و گاهی با جراحی یا مرحله درمانی دیگری در میان انجام میشوند. |
این مقاله فقط درباره این مسئله است که چرا و چه زمانی دو روش با هم همپوشانی پیدا میکنند. در این مقاله به مقایسه کامل خودِ شیمیدرمانی و رادیوتراپی نمیپردازیم.
تعریف شیمیپرتودرمانی در منابع معتبر
مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI) کمورادیوتراپی را درمانی تعریف میکند که شیمیدرمانی را با رادیوتراپی ترکیب میکند. مؤسسه تحقیقات سرطان بریتانیا (Cancer Research UK) نیز توضیح میدهد که شیمیدرمانی ممکن است پیش از پرتودرمانی، در طول آن یا پس از آن انجام شود؛ وقتی دو درمان در یک دوره مشترک بهکار میروند، به آن کمورادیوتراپی گفته میشود.
اما «قابل انجام بودن» با «مناسب بودن برای همه» فرق دارد. در بعضی سرطانها، شواهد از درمان همزمان حمایت میکنند؛ در بعضی شرایط دیگر، درمانها پشتسرهم انجام میشوند یا اصلاً یکی از این دو روش در برنامه وجود ندارد. تصمیم نهایی باید برای همان نوع سرطان و همان بیمار گرفته شود.
«همزمان» دقیقاً یعنی چه؟
در درمان همزمان، شیمیدرمانی در همان بازهای داده میشود که دوره رادیوتراپی در حال انجام است. این تعریف درباره همپوشانی دو درمان در طول یک دوره است، نه درباره انجام هر دو در یک ساعت یا الزاماً در یک روز.
برای مثال، در بعضی برنامههای واقعی، پرتودرمانی در چند روز هفته ادامه دارد اما شیمیدرمانی فقط در زمانهای مشخصی از همان چند هفته انجام میشود. بنابراین اگر در برنامه شما تعداد جلسات رادیوتراپی بیشتر از دفعات شیمیدرمانی است، این موضوع بهتنهایی به معنی «غیرهمزمان بودن» درمان نیست.
برنامه دقیق به نوع سرطان، داروی انتخابشده، هدف درمان و شرایط بیمار بستگی دارد. به همین دلیل، نباید زمانبندی یک بیمار دیگر را الگوی برنامه خودتان قرار دهید.
درمان همزمان با درمان پشتسرهم چه فرقی دارد؟
در درمان همزمان، دو روش در بخشی از مسیر درمان با یکدیگر همپوشانی دارند. در درمان پشتسرهم، معمولاً یک مرحله تمام میشود و بعد مرحله دیگر آغاز میشود.
این تفاوت فقط یک مسئله تقویمی نیست. در بعضی سرطانها، زمانبندی همزمان بخشی از منطق درمان است؛ در برخی شرایط دیگر، جدا کردن دو مرحله میتواند انتخاب مناسبتری باشد. بنابراین صرف اینکه یک بیمار ابتدا شیمیدرمانی و بعد رادیوتراپی گرفته است، به معنی «کمتر بودن درمان» نیست؛ همانطور که همزمانی نیز بهخودیخود نشان نمیدهد درمان برای همه مؤثرتر است.
چرا شیمیدرمانی را همزمان با رادیوتراپی میدهند؟
یکی از علتها این است که در بعضی برنامههای درمانی، برخی داروهای شیمیدرمانی میتوانند سلولهای سرطانی را نسبت به پرتودرمانی حساستر کنند. در این شرایط، شیمیدرمانی فقط یک درمان جداگانه در کنار پرتودرمانی نیست، بلکه میتواند به اثر پرتودرمانی روی سلولهای سرطانی کمک کند.
این نکته را نباید به همه داروها و همه سرطانها تعمیم داد. «حساستر کردن به پرتو» یک اصل عمومی برای تمام شیمیدرمانیها نیست؛ استفاده از این رویکرد باید برای سرطان و برنامه درمانی مشخص پشتوانه داشته باشد.
در بعضی برنامهها، شیمیدرمانی میتواند علاوه بر حساستر کردن سلولهای سرطانی به پرتو، اثر ضدسرطان مستقیم خود را نیز داشته باشد؛ اما نقش دقیق آن به بیماری و برنامه درمان بستگی دارد.
در چه سرطانهایی ممکن است شیمیپرتودرمانی همزمان استفاده شود؟
کمورادیوتراپی همزمان در همه سرطانها کاربرد ندارد. از نمونههای شناختهشدهای که در بعضی مراحل یا شرایط میتواند بخشی از درمان باشد میتوان به برخی سرطانهای سر و گردن، دهانه رحم، ریه، مری و مقعد اشاره کرد.
نمونه | نکته |
برخی سرطانهای سر و گردن | در بعضی بیماریهای موضعی یا موضعیپیشرفته، شیمیدرمانی میتواند در همان دوره رادیوتراپی استفاده شود. |
بعضی سرطانهای دهانه رحم | درمان ترکیبی همزمان در برخی مراحل یکی از رویکردهای اصلی است. |
بعضی سرطانهای ریه | در گروههای مشخصی از بیماران، درمان همزمان میتواند نسبت به درمان پشتسرهم مزیت داشته باشد. |
بعضی سرطانهای مری یا مقعد | در برخی شرایط، کمورادیوتراپی میتواند بخش اصلی درمان باشد. |
این جدول فهرست موارد قطعی استفاده نیست. حتی در همین سرطانها، نوع بافتشناسی، مرحله، قابلجراحی بودن، درمانهای قبلی و وضعیت عمومی بیمار میتوانند برنامه را تغییر دهند.
آیا درمان همزمان همیشه از درمان پشتسرهم بهتر است؟
خیر. هیچ قاعدهای وجود ندارد که درمان همزمان را برای همه سرطانها برتر بداند.
یک مثال مشخص، بعضی بیماران مبتلا به سرطان ریه سلول غیرکوچک مرحله III غیرقابل جراحی است. خلاصه شواهد NCI نشان میدهد که در این جمعیت مشخص، درمان همزمان میتواند نسبت به درمان پشتسرهم منفعت بیشتری ایجاد کند، اما در عوض عوارض سمی بیشتری هم داشته باشد. همین مثال نشان میدهد که «اثر بیشتر» و «تحمل سختتر» میتوانند همزمان وجود داشته باشند.
این نتیجه را نمیتوان به سرطانهای دیگر یا حتی به همه بیماران مبتلا به سرطان ریه تعمیم داد. در عمل، انتخاب بین همزمان و پشتسرهم به شواهد همان سرطان و شرایط همان بیمار بستگی دارد.
آیا عوارض شیمیدرمانی و رادیوتراپی همزمان بیشتر است؟
ممکن است. منابع تخصصی سرطان نشان میدهند که در برخی برنامههای کمورادیوتراپی، بعضی عوارض میتوانند شدیدتر از زمانی باشند که هر درمان بهتنهایی انجام میشود.
نوع عوارض به دو بخش بستگی دارد: از یک طرف داروی شیمیدرمانی و از طرف دیگر ناحیهای که پرتودرمانی میشود. برای مثال، پرتودرمانی ناحیه سر و گردن الگوی عوارض متفاوتی از پرتودرمانی قفسه سینه یا لگن دارد؛ همزمانی با شیمیدرمانی نیز میتواند تحمل بعضی از این عوارض را دشوارتر کند.
به همین دلیل، بیمار در طول درمان معمولاً به پیگیری منظم، بررسی عوارض و در صورت نیاز مراقبتهای حمایتی نیاز دارد. هدف این نیست که بیمار خودش از روی شدت عوارض درباره مناسب بودن درمان تصمیم بگیرد؛ تغییر یا توقف برنامه باید با تیم درمان انجام شود.
اگر در طول درمان تب، لرز، نشانههای عفونت یا عارضه شدید داشتید، منتظر نوبت بعدی نمانید و بدون تأخیر با تیم درمان تماس بگیرید.
چه کسانی ممکن است برای درمان همزمان مناسب نباشند؟
این تصمیم یک چکلیست ساده برای استفاده در خانه ندارد. تیم درمان باید هم سرطان و هم توان بیمار برای تحمل درمان ترکیبی را ارزیابی کند.
عواملی که میتوانند در تصمیمگیری نقش داشته باشند شامل نوع و مرحله سرطان، هدف درمان، درمانهای قبلی، وضعیت عمومی، بیماریهای همراه و میزان تحمل مورد انتظار از درمان هستند. در بعضی سرطانها پیش از شروع کمورادیوتراپی آزمایشها و ارزیابیهایی انجام میشود تا مشخص شود بیمار میتواند این برنامه را با ایمنی قابلقبول دریافت کند.
اگر درمان همزمان برای فردی مناسب نباشد، این موضوع الزاماً به معنی نبودن گزینه درمانی نیست. بسته به بیماری، ممکن است درمانها با ترتیب دیگری انجام شوند یا برنامه متفاوتی انتخاب شود.
برنامه درمان همزمان در عمل چگونه پیش میرود؟
رادیوتراپی معمولاً طبق یک برنامه از پیش طراحیشده و در چند جلسه انجام میشود. اگر شیمیدرمانی قرار باشد همزمان باشد، زمانهای دریافت آن داخل همان بازه درمانی قرار میگیرد.
اما تعداد دفعات شیمیدرمانی، روزهای دریافت آن و طول کل برنامه برای همه یکسان نیست. همین تفاوت یکی از دلایلی است که نباید عبارت «همزمان» را به معنای دریافت هر دو درمان در تمام روزها دانست.
پیش از شروع، تیم رادیوتراپی برنامهریزی پرتودرمانی را انجام میدهد و تیم درمان نیز زمانبندی داروی ضدسرطان و پایشهای لازم را هماهنگ میکند. در طول درمان ممکن است براساس عوارض یا وضعیت پزشکی بیمار نیاز به ارزیابی مجدد وجود داشته باشد؛ تصمیم درباره تغییر برنامه باید توسط تیم درمان گرفته شود.
قبل از شروع چه سؤالهایی از تیم درمان بپرسیم؟
اگر برای شما شیمیدرمانی و رادیوتراپی همزمان پیشنهاد شده است، این سؤالها میتوانند کمک کنند برنامه را بهتر بفهمید:
1. چرا برای نوع و مرحله سرطان من درمان همزمان پیشنهاد شده است؟
2. در برنامه من، «همزمان» دقیقاً به چه شکل است و شیمیدرمانی در چه بخشهایی از دوره رادیوتراپی انجام میشود؟
3. هدف از اضافه شدن شیمیدرمانی چیست؛ اثر ضدسرطان مستقیم، کمک به اثر پرتودرمانی یا هر دو؟
4. مهمترین عوارضی که باید در این برنامه مراقب آنها باشم چیست و در چه شرایطی باید زودتر با تیم درمان تماس بگیرم؟
5. چه آزمایشها یا ارزیابیهایی برای ادامه ایمن درمان لازم است و چه عواملی ممکن است باعث تغییر زمانبندی شوند؟
جمعبندی
بله، شیمیدرمانی و رادیوتراپی میتوانند همزمان انجام شوند، اما این روش برای همه سرطانها و همه بیماران مناسب نیست. در درمان همزمان، بخشی از شیمیدرمانی در همان دورهای انجام میشود که رادیوتراپی در جریان است؛ این به معنی دریافت هر دو درمان در تمام روزها یا در یک ساعت نیست.
در بعضی برنامهها، شیمیدرمانی میتواند سلولهای سرطانی را نسبت به پرتو حساستر کند، اما همزمانی ممکن است بعضی عوارض را نیز شدیدتر کند. اینکه درمان همزمان بهتر است یا درمان پشتسرهم، فقط با توجه به نوع سرطان، مرحله، هدف درمان و توان بیمار برای تحمل درمان قابل تصمیمگیری است.
اگر این برنامه برای شما پیشنهاد شده، مهمترین سؤال این است که تیم درمان توضیح دهد چرا زمانبندی همزمان برای بیماری شما انتخاب شده و چه پایش و مراقبتی برای عبور ایمن از درمان در نظر گرفته شده است.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده میشود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.