وقتی سرطان تشخیص داده می‌شود، طبیعی است که تمرکز اصلی بیمار و خانواده روی شروع درمان باشد. در چنین شرایطی صحبت درباره داشتن فرزند در آینده ممکن است موضوعی دور یا حتی نامربوط به نظر برسد.
اما بعضی درمان‌های سرطان می‌توانند روی باروری اثر بگذارند و بعضی تصمیم‌های مربوط به حفظ باروری، اگر برای بیمار مناسب باشند، بهتر است پیش از شروع درمان بررسی شوند.
این به معنی آن نیست که هر کسی شیمی‌درمانی می‌شود نابارور خواهد شد. اثر درمان بر باروری به عوامل مختلفی از جمله نوع درمان، داروها و شدت درمان، سن، وضعیت باروری پیش از درمان و شرایط خود بیماری بستگی دارد.
بنابراین سؤال مهم قبل از شروع درمان این نیست که «آیا شیمی‌درمانی حتماً باعث ناباروری می‌شود؟» بلکه این است: «درمان پیشنهادی من چه اثری ممکن است بر باروری‌ام داشته باشد و آیا لازم است قبل از شروع آن با متخصص باروری صحبت کنم؟»
شیمی‌درمانی چگونه می‌تواند بر باروری اثر بگذارد؟
داروهای شیمی‌درمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی طراحی شده‌اند، اما بعضی از آن‌ها می‌توانند به سلول‌های سالمی که در تولیدمثل نقش دارند نیز آسیب بزنند.
در زنان، بعضی درمان‌ها می‌توانند بر تخمدان‌ها، تعداد یا عملکرد تخمک‌ها و عملکرد هورمونی اثر بگذارند. در مردان نیز بعضی داروها می‌توانند سلول‌های سازنده اسپرم را تحت تأثیر قرار دهند و تولید اسپرم را کاهش دهند یا متوقف کنند.
اما این اثر برای همه داروها و همه بیماران یکسان نیست.
تغییر باروری ممکن است موقت باشد و بعد از درمان بهبود پیدا کند یا ممکن است طولانی‌مدت یا دائمی باشد. از روی اینکه فرد در طول درمان چه علائمی دارد نیز نمی‌توان به‌تنهایی وضعیت آینده باروری او را پیش‌بینی کرد.
چه چیزهایی تعیین می‌کنند که باروری چقدر تحت تأثیر قرار بگیرد؟
ریسک ناباروری را نمی‌توان فقط از روی کلمه «شیمی‌درمانی» تعیین کرد.
نوع درمان و داروهای مورد استفاده مهم‌اند. مقدار و مدت درمان نیز می‌تواند بر میزان ریسک اثر بگذارد. در بعضی برنامه‌های درمانی چند روش مانند شیمی‌درمانی، رادیوتراپی یا جراحی در کنار یکدیگر استفاده می‌شوند و مجموع این درمان‌ها باید در ارزیابی باروری در نظر گرفته شود.
سن و وضعیت باروری پیش از شروع درمان نیز اهمیت دارند. محل سرطان و نزدیکی آن به اندام‌های تولیدمثل یا نیاز به درمان در این نواحی می‌تواند عامل دیگری باشد.
به همین دلیل تجربه یک بیمار دیگر، حتی اگر سرطان مشابهی داشته باشد، نمی‌تواند ریسک باروری شما را مشخص کند.
آیا همه داروهای شیمی‌درمانی به یک اندازه بر باروری اثر می‌گذارند؟
نه.
بعضی داروهای شیمی‌درمانی بیشتر از برخی دیگر با آسیب به سلول‌های تولیدمثلی و کاهش باروری ارتباط دارند. مقدار دارو و استفاده هم‌زمان از چند درمان نیز می‌تواند در ریسک نقش داشته باشد.
اما تبدیل این موضوع به یک فهرست ساده از «داروهای خطرناک» و «داروهای بی‌خطر» برای تصمیم‌گیری بیمار مناسب نیست.
اگر باروری آینده برایتان اهمیت دارد، سؤال دقیق‌تر این است: «داروها و درمان‌هایی که مشخصاً برای من برنامه‌ریزی شده‌اند چه ریسکی برای باروری دارند؟»
پاسخ این سؤال باید بر اساس برنامه درمان خودتان داده شود.
چرا بهتر است درباره باروری قبل از شروع درمان صحبت کنیم؟
بعضی روش‌های حفظ باروری باید پیش از شروع درمان سرطان انجام شوند یا دست‌کم بهتر است پیش از شروع درمان درباره امکان انجام آن‌ها تصمیم‌گیری شود.
برای همین اگر احتمال می‌دهید در آینده داشتن فرزند بیولوژیک برایتان مهم باشد، بهتر است این موضوع را زود مطرح کنید؛ حتی اگر هنوز مطمئن نیستید که می‌خواهید از روش حفظ باروری استفاده کنید.
مطرح‌کردن سؤال به معنی به‌تعویق‌انداختن خودکار درمان سرطان نیست.
تیم سرطان و متخصص باروری می‌توانند بررسی کنند آیا گزینه‌ای برای شما وجود دارد، چه زمانی لازم دارد و این زمان‌بندی چگونه با ضرورت شروع درمان سرطان هماهنگ می‌شود.
اگر پزشک خودش درباره باروری صحبت نکرد چه؟
خودتان سؤال را مطرح کنید.
در روزهای اول پس از تشخیص سرطان، حجم اطلاعات و تصمیم‌ها زیاد است و ممکن است موضوع باروری در گفت‌وگو مطرح نشود.
اگر داشتن فرزند در آینده برای شما مهم است یا هنوز درباره آن مطمئن نیستید، می‌توانید مستقیماً بپرسید: «آیا درمانی که قرار است شروع کنم ممکن است روی باروری من اثر بگذارد؟»
و اگر پاسخ مثبت یا نامشخص است: «آیا لازم است قبل از شروع درمان با متخصص باروری یا انکوفرتیلیتی صحبت کنم؟»
لازم نیست برای پرسیدن این سؤال از قبل تصمیم گرفته باشید که حتماً می‌خواهید فرزند داشته باشید.
برای زنان چه روش‌هایی برای حفظ باروری وجود دارد؟
روش مناسب به سن، وضعیت فرد، نوع سرطان، برنامه درمان و زمانی که پیش از شروع درمان در اختیار است بستگی دارد.
از گزینه‌هایی که ممکن است در شرایط مناسب بررسی شوند می‌توان به فریز تخمک، فریز جنین و در برخی شرایط فریز بافت تخمدان اشاره کرد. روش‌های دیگری نیز بسته به نوع درمان و شرایط بیمار ممکن است مطرح شوند.
اما وجود یک روش به معنی مناسب‌بودن آن برای هر بیمار نیست.
انتخاب روش حفظ باروری باید با مشارکت تیم درمان سرطان و متخصص باروری انجام شود تا هم هدف حفظ باروری و هم ایمنی و زمان‌بندی درمان سرطان در نظر گرفته شوند.
برای مردان چه گزینه‌هایی وجود دارد؟
برای مردانی که به سن تولید اسپرم رسیده‌اند، فریز و نگهداری اسپرم یکی از روش‌های شناخته‌شده حفظ باروری پیش از درمان است.
در شرایط خاص ممکن است روش‌های دیگری برای جمع‌آوری یا حفظ اسپرم و بافت تولیدمثلی بررسی شوند.
سن، توانایی تهیه نمونه، وضعیت بیماری و فوریت شروع درمان می‌توانند در انتخاب گزینه مناسب نقش داشته باشند.
بنابراین بهتر است این موضوع پیش از شروع درمان مطرح شود، نه اینکه فرض شود بعداً همیشه فرصت مشابهی وجود خواهد داشت.
اگر درمان شروع شده باشد، دیگر برای صحبت درباره باروری دیر است؟
نه لزوماً.
بهترین زمان برای بررسی بعضی گزینه‌های حفظ باروری قبل از شروع درمان است، اما اگر درمان شروع شده یا حتی به پایان رسیده است، موضوع باروری نباید به‌طور کامل کنار گذاشته شود.
وضعیت باروری بعد از درمان می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد و امکان ارزیابی آن یا بررسی گزینه‌های موجود ممکن است همچنان وجود داشته باشد.
راهنمای به‌روز ASCO نیز بر این تأکید دارد که توجه به باروری فقط مربوط به زمان تشخیص نیست و باید در مراقبت از بازماندگان سرطان نیز مورد توجه قرار گیرد.
اگر این موضوع قبلاً مطرح نشده است، هنوز ارزش دارد آن را با تیم درمان در میان بگذارید.
قطع قاعدگی بعد از شیمی‌درمانی یعنی ناباروری دائمی؟
نه لزوماً.
تغییر یا قطع قاعدگی می‌تواند در طول یا پس از بعضی درمان‌های سرطان رخ دهد، اما از روی قاعدگی به‌تنهایی نمی‌توان وضعیت آینده باروری را با قطعیت تعیین کرد.
ممکن است عملکرد تخمدان در بعضی افراد بعداً بهبود پیدا کند و در بعضی دیگر آسیب پایدارتر باشد.
از طرف دیگر، برگشت قاعدگی نیز به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که باروری دقیقاً به وضعیت قبل از درمان برگشته است.
اگر دانستن وضعیت باروری پس از درمان برای تصمیم‌های آینده مهم است، ارزیابی آن باید متناسب با شرایط فرد انجام شود.
اگر تولید اسپرم بعد از درمان کم شود، ممکن است برگردد؟
در بعضی مردان تولید اسپرم پس از درمان بهبود پیدا می‌کند و در بعضی دیگر کاهش باروری می‌تواند طولانی‌مدت یا دائمی باشد.
زمان بهبود نیز برای همه یکسان نیست.
بنابراین نمی‌توان بر اساس گذشت یک مدت ثابت بعد از شیمی‌درمانی نتیجه گرفت که باروری حتماً برگشته یا از بین رفته است.
در صورت نیاز، ارزیابی تخصصی بعد از درمان می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره وضعیت باروری بدهد.
آیا کاهش باروری یعنی دیگر نیازی به پیشگیری از بارداری نیست؟
نه.
کاهش باروری با ناباروری قطعی یکسان نیست و حتی فردی که احتمال باروری او کمتر شده ممکن است همچنان امکان بارداری یا ایجاد بارداری داشته باشد.
از سوی دیگر، بعضی درمان‌های سرطان می‌توانند برای جنین در حال رشد مضر باشند. به همین دلیل سؤال درباره روش پیشگیری از بارداری در طول درمان و زمان مناسب برای اقدام به بارداری بعد از درمان باید جداگانه با تیم درمان مطرح شود.
نباید از روی قطع قاعدگی، کاهش اسپرم یا تصور «ناباروری ناشی از شیمی‌درمانی» نتیجه گرفت که دیگر پیشگیری لازم نیست.
بعد از شیمی‌درمانی چه زمانی می‌توان برای بارداری اقدام کرد؟
یک فاصله زمانی واحد برای همه بیماران وجود ندارد.
زمان مناسب می‌تواند به نوع سرطان، درمان دریافت‌شده، وضعیت بیماری، داروها و شرایط فرد بستگی داشته باشد.
به همین دلیل توصیه‌های عمومی مانند «بعد از چند ماه» یا «بعد از چند سال» را نباید بدون درنظرگرفتن پرونده بیمار به همه تعمیم داد.
اگر قصد بارداری یا فرزندآوری دارید، سؤال را مشخص مطرح کنید: «با توجه به سرطان و درمانی که من دریافت کرده‌ام، چه زمانی اقدام برای بارداری یا فرزندآوری برای من مناسب است؟»
قبل از شروع درمان چه سؤال‌هایی درباره باروری بپرسیم؟
لازم نیست اصطلاحات تخصصی را بدانید. چند سؤال ساده می‌تواند گفت‌وگو را شروع کند:
· آیا سرطان یا درمان پیشنهادی من می‌تواند روی باروری اثر بگذارد؟
· این اثر ممکن است موقت باشد یا دائمی؟
· با توجه به برنامه درمانی من، ریسک باروری چقدر اهمیت دارد؟
· آیا قبل از شروع درمان لازم است با متخصص باروری صحبت کنم؟
· چه گزینه‌هایی برای حفظ باروری در شرایط من قابل بررسی هستند؟
· آیا بررسی این گزینه‌ها باعث تغییر زمان شروع درمان می‌شود؟
· در طول درمان چه روشی برای پیشگیری از بارداری مناسب است؟
· بعد از پایان درمان، وضعیت باروری من چگونه ارزیابی می‌شود؟
· چه زمانی می‌توان دوباره درباره بارداری یا فرزندآوری تصمیم گرفت؟
مهم‌ترین نکته این است که این گفت‌وگو قبل از درمان فراموش نشود؛ نه اینکه بیمار خودش از روی یک مقاله روش حفظ باروری را انتخاب کند.
اگر هنوز درباره بچه‌دارشدن تصمیم نگرفته‌ایم چه؟
باز هم می‌توانید سؤال کنید.
حفظ باروری فقط برای کسی نیست که همین امروز تصمیم قطعی برای داشتن فرزند دارد. ممکن است فرد بخواهد امکان انتخاب در آینده را بهتر بشناسد.
گفت‌وگو با تیم درمان یا متخصص باروری الزاماً شما را متعهد به انجام یک اقدام نمی‌کند؛ هدف این است که بدانید درمان چه اثری ممکن است داشته باشد و چه انتخاب‌هایی، در صورت وجود، پیش روی شماست.
در روزهایی که تصمیم‌های مربوط به سرطان باید سریع گرفته شوند، این سؤال ممکن است کوچک به نظر برسد، اما برای زندگی بعد از درمان می‌تواند مهم باشد.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.