یبوست در دوره درمان سرطان شایع است، اما همیشه خود شیمی‌درمانی علت مستقیم آن نیست. داروهای ضدتهوع، مسکن‌های مخدر، کاهش فعالیت، کم‌شدن مصرف مایعات و غذا و عوامل دیگری نیز می‌توانند حرکت روده را کند کنند.
برای تشخیص مهم‌بودن یبوست، فقط روزهای گذشته از آخرین دفع را نشمارید. تغییر نسبت به عادت معمول خودتان، سفت‌شدن مدفوع، زورزدن، احساس تخلیه ناکامل و علائم همراه نیز اهمیت دارند.
اگر همراه یبوست دچار درد شدید یا رو به افزایش شکم، ورم و اتساع واضح شکم، استفراغ مکرر یا ناتوانی در دفع گاز شده‌اید، موضوع را یک یبوست ساده فرض نکنید. این علائم می‌توانند نیازمند ارزیابی سریع پزشکی باشند.
یبوست بعد از شیمی‌درمانی دقیقاً یعنی چه؟
یبوست فقط به معنی «چند روز دستشویی نرفتن» نیست. دفع کمتر از معمول، مدفوع سفت و خشک، زورزدن بیشتر، دشواری در دفع یا احساس اینکه روده کاملاً تخلیه نشده است هم می‌توانند بخشی از یبوست باشند.
الگوی طبیعی دفع افراد با هم فرق دارد. بنابراین تغییر نسبت به وضعیت معمول خودتان برای تیم درمان اطلاعات مهمی ایجاد می‌کند.
اگر معمولاً هر روز دفع داشته‌اید و حالا الگوی شما به‌طور واضح تغییر کرده، این تغییر می‌تواند مهم باشد حتی اگر هنوز به عدد خاصی از روزها نرسیده باشید.
چرا در دوره شیمی‌درمانی یبوست ایجاد می‌شود؟
گاهی خود درمان ضدسرطان روی عملکرد دستگاه گوارش اثر می‌گذارد، اما در بسیاری از بیماران چند عامل هم‌زمان وجود دارد.
بعضی داروهای ضدتهوع می‌توانند یبوست ایجاد کنند. مسکن‌های مخدر مانند داروهای خانواده اپیوئید نیز از علت‌های مهم یبوست در بیماران مبتلا به سرطان هستند.
کم‌شدن تحرک، نوشیدن مایعات کمتر، کاهش اشتها و تغییر مقدار یا نوع غذا هم می‌توانند نقش داشته باشند. بعضی مکمل‌ها و داروهای دیگر، از جمله آهن در برخی افراد، یبوست را تشدید می‌کنند.
به همین دلیل بهتر است هنگام گزارش یبوست فقط درباره شیمی‌درمانی صحبت نکنید و فهرست داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید هم به تیم درمان بگویید.
چند روز دفع نداشتن خطرناک است؟
یک عدد ثابت که برای همه بیماران مرز «طبیعی» و «خطرناک» باشد وجود ندارد. کسی که به‌طور معمول چند بار در هفته دفع دارد با فردی که همیشه روزانه دفع داشته است شرایط یکسانی ندارد.
مدت زمان بدون دفع مهم است، اما باید در کنار علائم دیگر دیده شود. توانایی دفع گاز، شدت درد و نفخ شکم، وجود استفراغ و توان خوردن و نوشیدن می‌توانند از خود تعداد روزها مهم‌تر باشند.
اگر مدت دفع‌نداشتن از الگوی معمول شما بیشتر شده، بهتر است زودتر به تیم درمان اطلاع دهید تا قبل از شدیدشدن مشکل درباره اقدام مناسب راهنمایی شوید.
برای رسیدن به یک «روز خطر» ثابت صبر نکنید، به‌خصوص اگر علائم در حال بدترشدن‌اند.
چه زمانی یبوست نیاز به اقدام سریع دارد؟
در ارزیابی یبوست، این سؤال مهم است که آیا روده هنوز کار می‌کند یا نشانه‌ای وجود دارد که نیاز به بررسی سریع‌تر داشته باشد.
چه اتفاقی افتاده؟ | چه کار کنید؟ | چقدر فوری؟ |
درد شدید یا رو به افزایش شکم همراه با استفراغ مکرر، اتساع واضح شکم یا ناتوانی در دفع گاز دارید | برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. اگر حال عمومی بد است یا دسترسی سریع به تیم درمان ندارید، به اورژانس مراجعه کنید. | فوری |
استفراغ می‌کنید و نمی‌توانید مایعات را نگه دارید، یا ضعف/سرگیجه قابل‌توجه پیدا کرده‌اید | همان روز با تیم درمان تماس بگیرید؛ اگر وضعیت شدید یا رو به بدترشدن است، ارزیابی فوری لازم است. | همان روز / فوری بر اساس شدت |
خونریزی قابل‌توجه از مقعد یا مدفوع سیاه همراه با بدحالی دارید | برای ارزیابی سریع پزشکی اقدام کنید. | فوری |
چند روز است دفع نداشته‌اید و این وضعیت با الگوی معمول شما متفاوت است، اما هنوز گاز دفع می‌کنید و درد شدید یا استفراغ ندارید | با تیم درمان تماس بگیرید تا بر اساس داروها و شرایط شما برنامه مناسب پیشنهاد شود. | زود گزارش شود |
مدفوع سفت‌تر شده یا برای دفع بیشتر زور می‌زنید، اما گاز دفع می‌شود و درد شدید، استفراغ یا اتساع واضح ندارید | مراقبت‌های پیشگیرانه را انجام دهید و اگر بهتر نشد یا رو به بدترشدن رفت با تیم درمان تماس بگیرید. | پایش و پیگیری |
اگر مرکز درمان برای داروهای شما برنامه مشخص پیشگیری یا درمان یبوست داده است، همان برنامه بر توصیه عمومی این مقاله مقدم است.
در خانه چه کارهایی می‌تواند کمک کند؟
اگر پزشک به دلیل بیماری قلبی، کلیوی یا علت دیگری مصرف مایعات شما را محدود نکرده است، نوشیدن منظم مایعات می‌تواند به نرم‌ترشدن مدفوع کمک کند.
تحرک ملایم مانند راه‌رفتن، در حدی که برایتان ایمن و قابل‌تحمل است، می‌تواند به حرکت روده کمک کند.
برای دفع زمان کافی در نظر بگیرید و نیاز به دفع را برای مدت طولانی به تعویق نیندازید. زورزدن شدید راه مناسبی برای حل یبوست نیست، به‌خصوص اگر پلاکت خون پایین باشد یا خطر خونریزی داشته باشید.
اگر این اقدامات کافی نیستند، به‌جای آزمون چند درمان خانگی یا داروی مختلف، با تیم درمان درباره برنامه مناسب صحبت کنید.
آیا برای یبوست باید فیبر بیشتری بخوریم؟
فیبر برای بعضی افراد مبتلا به یبوست مفید است، اما پاسخ همیشه «هرچه بیشتر، بهتر» نیست.
افزایش فیبر بدون مصرف مایع کافی ممکن است یبوست را بدتر کند. همچنین اگر شک به انسداد روده وجود داشته باشد، توصیه ساده به خوردن مقدار زیاد فیبر می‌تواند نامناسب باشد.
اگر می‌توانید گاز دفع کنید، استفراغ یا اتساع قابل‌توجه شکم ندارید و تیم درمان محدودیتی تعیین نکرده است، می‌توانید درباره افزایش تدریجی مواد غذایی حاوی فیبر با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
اگر یبوست شدید یا جدید است، ابتدا علت و شرایط بالینی مهم‌تر از اضافه‌کردن خودسرانه مقدار زیادی سبوس یا مکمل فیبر است.
آیا می‌توانیم خودمان ملین مصرف کنیم؟
ملین‌ها در درمان و پیشگیری یبوست بیماران مبتلا به سرطان کاربرد دارند، اما نوع مناسب به علت یبوست، داروهای مصرفی و وضعیت بیمار بستگی دارد.
اگر از قبل برنامه مشخصی از تیم درمان دارید، همان برنامه را اجرا کنید. اگر برنامه‌ای ندارید و یبوست جدید ایجاد شده، به‌خصوص اگر داروی جدیدی شروع کرده‌اید، درباره انتخاب ملین با پزشک، پرستار یا داروساز هماهنگ کنید.
در صورت درد شدید یا رو به افزایش شکم، استفراغ مکرر، اتساع واضح یا ناتوانی در دفع گاز، قبل از مصرف بیشتر ملین باید ارزیابی پزشکی انجام شود؛ این علائم می‌توانند با انسداد روده یا مشکل دیگری سازگار باشند.
از چند ملین، داروی گیاهی یا فرآورده «پاکسازی روده» به‌طور هم‌زمان و بدون برنامه درمانی استفاده نکنید.
داروهای ضدتهوع و مسکن چه نقشی دارند؟
بعضی داروهایی که برای کنترل عوارض درمان سرطان لازم‌اند خودشان می‌توانند یبوست ایجاد کنند.
مسکن‌های اپیوئیدی یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها هستند. اگر چنین دارویی مصرف می‌کنید، ممکن است پزشک از همان ابتدا یک برنامه پیشگیری یا درمان یبوست در نظر بگیرد.
بعضی داروهای ضدتهوع نیز می‌توانند حرکت روده را کند کنند. این موضوع دلیل مناسبی برای قطع خودسرانه داروی ضدتهوع یا مسکن نیست.
اگر بعد از شروع یا افزایش مقدار یک دارو، الگوی دفع شما تغییر کرده است، این ارتباط زمانی را به پزشک بگویید تا در صورت لزوم برنامه کنترل یبوست را تغییر دهد.
چرا شیاف و تنقیه همیشه انتخاب بی‌خطری نیستند؟
در بعضی بیماران تحت درمان سرطان، واردکردن شیاف، تنقیه یا وسایل دیگر از راه مقعد می‌تواند خطر آسیب، خونریزی یا عفونت ایجاد کند.
این موضوع به‌خصوص زمانی مهم‌تر می‌شود که پلاکت یا نوتروفیل پایین باشد، مخاط آسیب دیده باشد یا پزشک محدودیت دیگری تعیین کرده باشد.
به همین دلیل در دوره شیمی‌درمانی، شیاف یا تنقیه را به‌عنوان درمان خانگی خودکار یبوست در نظر نگیرید. اگر فکر می‌کنید به درمان مقعدی نیاز دارید، ابتدا با تیم درمان هماهنگ کنید.
آیا یبوست می‌تواند روی درمان سرطان اثر بگذارد؟
یبوست خفیف معمولاً به معنی توقف درمان سرطان نیست، اما یبوست شدید یا عارضه‌ای مانند کم‌آبی، گیرکردن مدفوع یا احتمال انسداد نیازمند ارزیابی است.
در چنین شرایطی پزشک ممکن است ابتدا علت را بررسی و مشکل را درمان کند و سپس درباره ادامه برنامه درمانی تصمیم بگیرد.
خودتان به دلیل یبوست شیمی‌درمانی یا داروی خوراکی ضدسرطان را قطع، کم یا جابه‌جا نکنید.
همچنین مسکن اپیوئیدی یا داروی ضدتهوع تجویزشده را فقط برای جلوگیری از یبوست خودسرانه کنار نگذارید؛ معمولاً راه مناسب‌تر، تنظیم برنامه پیشگیری و درمان یبوست است.
قبل از تماس با پزشک چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
زمان آخرین دفع و الگوی معمول دفع خود را بگویید. توضیح دهید مدفوع سفت شده، برای دفع زور می‌زنید یا احساس تخلیه ناکامل دارید یا نه.
مشخص کنید آیا هنوز گاز دفع می‌کنید و آیا درد، نفخ یا اتساع شکم، تهوع یا استفراغ دارید.
تقریباً بگویید چقدر مایعات می‌نوشید و آیا می‌توانید غذا و مایعات را تحمل کنید.
فهرست داروهای ضدتهوع، مسکن‌ها به‌خصوص اپیوئیدها، آهن، مکمل‌ها، ملین‌ها و سایر داروهایی را که اخیراً شروع یا تغییر داده‌اید آماده داشته باشید.
اگر از قبل برنامه مکتوب پیشگیری یا درمان یبوست دارید، هنگام تماس آن را کنار دستتان بگذارید.
جمع‌بندی
یبوست در دوره شیمی‌درمانی همیشه فقط از خود داروی شیمی‌درمانی نیست. داروهای ضدتهوع، مسکن‌های اپیوئیدی، کاهش تحرک و تغییر مصرف غذا و مایعات نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
به‌جای تمرکز روی یک عدد ثابت از روزهای بدون دفع، به تغییر نسبت به عادت معمول، توانایی دفع گاز، درد و اتساع شکم، استفراغ و توان خوردن و نوشیدن توجه کنید.
درد شدید یا رو به افزایش شکم همراه با استفراغ، اتساع واضح یا ناتوانی در دفع گاز نیازمند ارزیابی سریع است. در این شرایط صرفاً فیبر یا ملین بیشتری مصرف نکنید.
ملین، شیاف، تنقیه یا فرآورده‌های گیاهی را بدون توجه به وضعیت درمانی خود انتخاب نکنید و داروهای ضدسرطان، مسکن یا داروی ضدتهوع تجویزشده را نیز خودسرانه تغییر ندهید.
برای آشنایی با جایگاه این عارضه در کل مسیر درمان، مطلب «شیمی‌درمانی چیست و چگونه به درمان سرطان کمک می‌کند؟» را بخوانید:
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.