یک نکته مهم‌تر این است که «جلسه» همیشه واحد دقیقی برای شمردن شیمی‌درمانی نیست. در منابع پزشکی، برنامه درمان بیشتر با «سیکل» یا چرخه درمان و «دوره» درمان توصیف می‌شود. ممکن است یک سیکل فقط یک روز دریافت دارو داشته باشد، یا درمان در چند روز مختلف همان سیکل انجام شود. به همین دلیل، مثلاً گفتن «شش سیکل» الزاماً به معنی «شش بار مراجعه برای دریافت دارو» نیست.
اگر می‌خواهید بدانید برنامه شیمی‌درمانی یک بیمار دقیقاً چند نوبت طول می‌کشد، سؤال دقیق‌تر این است: چند سیکل برای من برنامه‌ریزی شده و در هر سیکل، دارو در چه روزهایی داده می‌شود؟
جلسه، سیکل و دوره درمان چه فرقی دارند؟
در گفت‌وگوی روزمره، بیمار و خانواده معمولاً هر بار مراجعه برای دریافت دارو را «یک جلسه شیمی‌درمانی» می‌نامند. اما این واژه در همه برنامه‌های درمانی معنای یکسانی ندارد.
| اصطلاح | منظور چیست؟ | چرا برای شمردن درمان مهم است؟ |
| جلسه یا نوبت درمان | معمولاً یک بار مراجعه یا یک نوبت دریافت دارو در زبان روزمره | ممکن است در یک سیکل، بیش از یک نوبت درمان وجود داشته باشد |
| سیکل یا چرخه درمان | یک بخش برنامه‌ریزی‌شده از درمان که می‌تواند شامل یک یا چند روز دریافت دارو و سپس یک فاصله بدون درمان باشد | تعداد سیکل‌ها معمولاً تصویر دقیق‌تری از برنامه شیمی‌درمانی می‌دهد |
| دوره درمان | مجموعه‌ای از چند سیکل که برنامه کلی شیمی‌درمانی را تشکیل می‌دهد | کمک می‌کند کل مسیر برنامه‌ریزی‌شده درمان از یک نوبت یا یک سیکل جدا شود |
مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI) شیمی‌درمانی را درمانی با برنامه‌های بسیار متفاوت توصیف می‌کند و توضیح می‌دهد که یک سیکل می‌تواند شامل دوره دریافت دارو و سپس دوره استراحت باشد. انجمن سرطان آمریکا نیز تصریح می‌کند که یک سیکل ممکن است شامل دریافت یک یا چند دارو در یک یا چند روز باشد و بعد از آن چند روز یا چند هفته درمانی انجام نشود.
پس اگر پزشک می‌گوید «چهار سیکل» یا «شش سیکل»، بهتر است روشن شود که در هر سیکل چند روز دریافت دارو وجود دارد. این همان جایی است که تعداد «جلسه‌ها» و تعداد «سیکل‌ها» ممکن است با هم یکی نباشند.
چه چیزهایی تعداد سیکل‌ها یا نوبت‌های درمان را تعیین می‌کنند؟
عدد نهایی فقط از نام «سرطان» به دست نمی‌آید. برنامه شیمی‌درمانی بر اساس چند عامل با هم ساخته می‌شود:
| عامل | چگونه می‌تواند روی تعداد یا برنامه درمان اثر بگذارد؟ |
| نوع و زیرنوع سرطان | سرطان‌های مختلف رژیم‌ها و برنامه‌های درمانی متفاوتی دارند |
| مرحله و میزان گسترش بیماری | می‌تواند هدف درمان و نوع رژیم انتخاب‌شده را تغییر دهد |
| هدف شیمی‌درمانی | درمان با نیت علاج، کاهش خطر عود، کنترل بیماری یا کاهش علائم ممکن است برنامه‌های متفاوتی داشته باشد |
| دارو یا ترکیب دارویی | هر رژیم، ترتیب و زمان‌بندی مشخص خود را دارد و تعداد نوبت‌های دریافت دارو در یک سیکل می‌تواند متفاوت باشد |
| درمان‌های قبلی | سابقه درمان می‌تواند در انتخاب برنامه بعدی نقش داشته باشد |
| وضعیت سلامت عمومی و بیماری‌های همراه | ممکن است بر انتخاب و تحمل برنامه درمان اثر بگذارد |
| پاسخ سرطان به درمان | در بعضی برنامه‌ها ادامه یا تغییر درمان به نحوه پاسخ بیماری بستگی دارد |
| تحمل درمان و عوارض مهم | گاهی لازم است دوز یا زمان‌بندی درمان با نظر تیم درمان تغییر کند |
هیچ‌یک از این عوامل به‌تنهایی تعداد جلسات را تعیین نمی‌کند. برای همین، دو بیمار که حتی نام سرطان مشابهی دارند، لزوماً برنامه یکسانی دریافت نمی‌کنند.
این همان مرزی است که در مطلب «شیمی‌درمانی چیست و چگونه سرطان را درمان می‌کند؟» هم اهمیت داشت: برنامه شیمی‌درمانی برای یک فرد از روی تجربه بیمار دیگر قابل پیش‌بینی نیست.
آیا تعداد از اول مشخص است یا ممکن است در طول درمان تغییر کند؟
هر دو حالت ممکن است اتفاق بیفتد. انجمن سرطان آمریکا توضیح می‌دهد که در بعضی برنامه‌ها تعداد سیکل‌ها پیش از شروع درمان و بر اساس نوع و مرحله سرطان تعیین می‌شود. در بعضی شرایط دیگر، تعداد یا زمان‌بندی انعطاف‌پذیرتر است و نحوه اثر درمان بر سرطان و وضعیت عمومی بیمار در ادامه برنامه نقش دارد.
همچنین ممکن است به علت عوارض مهم، نیاز به تغییر دوز یا زمان‌بندی وجود داشته باشد. این تصمیم باید توسط تیم درمان گرفته شود. تغییر برنامه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که شیمی‌درمانی موفق بوده یا شکست خورده است؛ علت تغییر و معنای آن باید بر اساس وضعیت همان بیمار از تیم درمان پرسیده شود.
از طرف دیگر، «تغییر برنامه» همیشه به معنی کم یا زیاد شدن تعداد سیکل‌ها نیست. ممکن است فقط زمان شروع سیکل بعدی، دوز دارو یا جزئیات دیگری از برنامه تغییر کند. جزئیات فاصله بین سیکل‌ها موضوع مقاله جداگانه «فاصله جلسات شیمی‌درمانی چقدر است؟» است.
چرا عددهایی مثل ۴، ۶ یا ۸ جلسه جواب عمومی نیستند؟
احتمالاً در گفت‌وگو با بیماران دیگر یا در جست‌وجوی اینترنت با عددهایی مثل ۴، ۶ یا ۸ جلسه روبه‌رو می‌شوید. چنین عددهایی می‌توانند برای یک بیمار و یک رژیم مشخص درست باشند، اما بدون دانستن جزئیات درمان نمی‌توان آن‌ها را به بیمار دیگری تعمیم داد.
سه ابهام اصلی وجود دارد:
۱. آیا منظور «جلسه» است یا «سیکل»؟ ممکن است یک سیکل چند نوبت دریافت دارو داشته باشد.
۲. برای چه سرطان، مرحله و هدف درمانی؟ عددی که در یک نوع سرطان یا یک موقعیت درمانی استفاده می‌شود، پاسخ عمومی برای همه سرطان‌ها نیست.
۳. آیا برنامه از ابتدا ثابت است یا امکان بازبینی دارد؟ بعضی برنامه‌ها از ابتدا تعداد مشخصی سیکل دارند و بعضی دیگر با توجه به پاسخ و تحمل درمان بازبینی می‌شوند.
بنابراین، شنیدن اینکه فرد دیگری «شش جلسه» یا «هشت جلسه» شیمی‌درمانی داشته است، به‌تنهایی اطلاعات کافی برای پیش‌بینی برنامه شما نمی‌دهد.
در شیمی‌درمانی خوراکی یا پیوسته، «تعداد جلسه» چه معنایی دارد؟
در بعضی رژیم‌ها، شیمی‌درمانی فقط به شکل تزریق در مرکز درمانی انجام نمی‌شود. دارو ممکن است خوراکی باشد یا در یک بازه مشخص به‌صورت پیوسته داده شود. در این حالت، شمردن «دفعات مراجعه» می‌تواند تصویر ناقصی از مقدار یا مدت واقعی درمان بدهد.
مؤسسه ملی سرطان آمریکا تأیید می‌کند که شیمی‌درمانی می‌تواند به‌صورت خوراکی نیز تجویز شود. Cancer Research UK نیز در توضیح برنامه‌های دارویی سرطان، از جمله شیمی‌درمانی، نشان می‌دهد که در بعضی برنامه‌ها قرص‌ها ممکن است در تمام طول یک سیکل یا فقط در بخشی از آن مصرف شوند. انجمن سرطان آمریکا هم اشاره می‌کند که بعضی داروهای شیمی‌درمانی در چند روز پیاپی و بعضی به‌صورت پیوسته در یک بازه مشخص داده می‌شوند.
در چنین برنامه‌هایی بهتر است به جای سؤال «چند جلسه؟» از تیم درمان بپرسید:
- چند سیکل یا چه مدت درمان برای من برنامه‌ریزی شده است؟
- در هر سیکل، کدام روزها دارو دریافت یا مصرف می‌شود؟
- کدام بخش درمان در خانه و کدام بخش در مرکز درمانی انجام می‌شود؟
این تفکیک کمک می‌کند «تعداد مراجعه» با «مقدار درمان» اشتباه نشود.
از تیم درمان دقیقاً چه چیزی درباره برنامه شیمی‌درمانی بپرسیم؟
اگر پزشک شیمی‌درمانی را برای شما یا یکی از اعضای خانواده برنامه‌ریزی کرده است، این چند سؤال معمولاً از پرسیدن یک عدد کلی مفیدترند:
۱. نام رژیم شیمی‌درمانی من چیست و چه داروهایی دارد؟
۲. چند سیکل در برنامه اولیه در نظر گرفته شده است؟
۳. در هر سیکل، چند روز یا چند نوبت دارو دریافت می‌کنم؟
۴. آیا تعداد سیکل‌ها از ابتدا ثابت است یا ممکن است بر اساس شرایط درمان تغییر کند؟
۵. اگر برنامه تغییر کند، دقیقاً کدام بخش عوض شده است: زمان‌بندی، دوز، تعداد سیکل‌ها یا خود رژیم؟
۶. برای فهمیدن اینکه درمان چگونه پیش می‌رود، چه ارزیابی‌هایی در برنامه من وجود دارد؟
سؤال ششم فقط برای فهم برنامه است؛ روش‌های ارزیابی پاسخ به درمان موضوع مستقلی است و در مقاله «از کجا بفهمیم شیمی‌درمانی اثر کرده است؟» باید با جزئیات بررسی شود.
همچنین اگر نگرانی اصلی شما این است که هر سیکل با چه فاصله‌ای تکرار می‌شود، مقاله «فاصله جلسات شیمی‌درمانی چقدر است؟» صاحب همان سؤال است. تجربه روز اول درمان نیز در «جلسه اول شیمی‌درمانی چگونه است؟» بررسی می‌شود.
پرسش‌های پرتکرار
آیا ۶ یا ۸ جلسه شیمی‌درمانی طبیعی است؟
ممکن است برای یک رژیم مشخص چنین عددی کاملاً مطابق برنامه باشد، اما این عدد به‌تنهایی قابل تفسیر نیست. باید مشخص باشد منظور «جلسه» است یا «سیکل» و درمان برای چه نوع سرطان، مرحله و هدفی برنامه‌ریزی شده است.
آیا تعداد بیشتر جلسات یعنی سرطان شدیدتر است؟
نه، از تعداد جلسات به‌تنهایی نمی‌توان شدت یا پیش‌آگهی سرطان را نتیجه گرفت. تعداد درمان بخشی از یک رژیم مشخص است و به عوامل متعددی از جمله نوع سرطان، هدف درمان و داروهای مورد استفاده بستگی دارد.
آیا تعداد کمتر جلسات یعنی درمان ناقص یا ضعیف‌تر است؟
نه لزوماً. برنامه‌های شیمی‌درمانی با هم متفاوت‌اند و کمتر بودن تعداد نوبت‌ها به‌تنهایی نشانه ضعیف‌تر بودن درمان نیست. کامل یا ناقص بودن درمان را باید نسبت به برنامه به‌روز تیم درمان برای همان بیمار سنجید، نه با مقایسه تعداد نوبت‌ها با بیمار دیگر.
آیا ممکن است تعداد سیکل‌های من وسط درمان عوض شود؟
بله، در بعضی برنامه‌ها تعداد از ابتدا مشخص است و در بعضی شرایط ممکن است بر اساس اثر درمان، وضعیت عمومی یا تحمل درمان بازبینی شود. اگر تغییری ایجاد شد، علت و برنامه جدید باید از تیم درمان پرسیده شود.
اگر شیمی‌درمانی قرصی باشد، باز هم «جلسه» داریم؟
گاهی واژه جلسه برای مراجعه یا پیگیری به کار می‌رود، اما در شیمی‌درمانی خوراکی تعداد مراجعه لزوماً معادل مقدار درمان نیست. برنامه مصرف، طول سیکل و دوره درمان معمولاً اطلاعات دقیق‌تری می‌دهند.
جمع‌بندی
پاسخ دقیق به «شیمی‌درمانی چند جلسه است؟» یک عدد ثابت نیست. برای فهم برنامه درمان باید ابتدا روشن شود منظور از جلسه چیست، چند سیکل برنامه‌ریزی شده و در هر سیکل دارو در چند روز یا چند نوبت داده می‌شود.
نوع و مرحله سرطان، هدف درمان، رژیم دارویی، وضعیت سلامت، پاسخ به درمان و تحمل عوارض می‌توانند در برنامه نقش داشته باشند. به همین دلیل، عددی که برای بیمار دیگری درست بوده، نسخه قابل تعمیم برای شما نیست.
اگر شیمی‌درمانی برای شما برنامه‌ریزی شده است، سه اطلاعات را از تیم درمان مکتوب کنید: نام رژیم، تعداد سیکل‌های برنامه اولیه ـ اگر از ابتدا مشخص است ـ و روزهای دریافت دارو در هر سیکل. این سه مورد معمولاً بسیار دقیق‌تر از یک عدد مبهم به نام «تعداد جلسات» هستند.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص، تصمیم‌گیری یا برنامه درمانی پزشک و تیم انکولوژی نیست.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.