نه لزوماً. اینکه یک محصول «ویتامین»، «مکمل غذایی»، «گیاهی» یا «طبیعی» است به این معنی نیست که هنگام شیمی‌درمانی حتماً بی‌خطر است.
بعضی مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی می‌توانند روی نحوه جذب، تجزیه یا دفع داروها در بدن اثر بگذارند، عوارض بعضی درمان‌ها را تشدید کنند یا با اثر داروی ضدسرطان تداخل داشته باشند. از طرف دیگر، این هم درست نیست که همه مکمل‌ها برای همه بیماران ممنوع‌اند؛ گاهی پزشک به دلیل کمبود مشخص یا شرایط بیمار مصرف ماده‌ای را توصیه می‌کند.
بنابراین پاسخ مناسب معمولاً این نیست که «همه را بخور» یا «همه را قطع کن». سؤال درست این است: این محصول مشخص با داروها و برنامه درمانی من سازگار است یا نه؟
چرا مکمل می‌تواند با شیمی‌درمانی تداخل داشته باشد؟
بدن برای جذب، تغییر و دفع بسیاری از داروها از مسیرهای زیستی مشخصی استفاده می‌کند. بعضی ترکیبات موجود در مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی می‌توانند روی همین مسیرها اثر بگذارند.
در نتیجه ممکن است مقدار یک دارو در بدن تغییر کند، اثر آن کم یا زیاد شود یا احتمال بعضی عوارض افزایش پیدا کند.
این تداخل‌ها همیشه از ظاهر محصول قابل تشخیص نیستند. دو محصول با عنوان مشابه نیز ممکن است ترکیبات یا مقدارهای متفاوتی داشته باشند.
برای همین بهتر است تیم درمان فقط نام «مکمل» را نداند؛ نام دقیق محصول، ترکیبات روی برچسب و مقدار مصرف‌شده هم می‌تواند مهم باشد.
آیا ویتامین‌ها هم ممکن است مشکل ایجاد کنند؟
بله. ویتامین بودن یک ماده آن را از بحث تداخل خارج نمی‌کند.
مصرف یک ویتامین در حدی که از رژیم غذایی معمول دریافت می‌شود با مصرف مکمل غلیظ یا دوزهای بالای همان ماده یک موضوع یکسان نیست.
بعضی بیماران مکمل را با این تصور مصرف می‌کنند که به بدن در تحمل شیمی‌درمانی کمک می‌کند یا از سلول‌های سالم محافظت می‌کند. اما درباره بعضی مکمل‌ها، به‌خصوص آنتی‌اکسیدان‌ها، نگرانی‌هایی وجود دارد که ممکن است در برخی شرایط با سازوکار بعضی درمان‌های سرطان تداخل داشته باشند.
شواهد درباره همه آنتی‌اکسیدان‌ها و همه درمان‌ها یکسان و قطعی نیست. به همین دلیل تبدیل این موضوع به یک قانون ساده مثل «تمام آنتی‌اکسیدان‌ها ممنوع‌اند» دقیق نیست؛ اما شروع خودسرانه مکمل آنتی‌اکسیدانی در دوران درمان نیز تصمیم بی‌خطری محسوب نمی‌شود.
پس ویتامین C، E یا مولتی‌ویتامین را باید قطع کرد؟
نمی‌توان برای همه بیماران و همه داروهای شیمی‌درمانی یک دستور عمومی داد.
نوع مکمل، مقدار آن، علت مصرف، رژیم غذایی، داروهای ضدسرطان و سایر داروهای بیمار در تصمیم‌گیری نقش دارند.
اگر از قبل مکملی مصرف می‌کنید، آن را در فهرست داروهای خود به تیم درمان اعلام کنید. اگر پزشک یا متخصص دیگری مکملی را به دلیل کمبود یا بیماری مشخص برایتان تجویز کرده، درباره ادامه یا تغییر آن نیز با تیم درمان سرطان هماهنگ کنید.
نکته مهم این است که تصمیم به شروع، قطع یا تغییر مکمل در طول درمان سرطان بر اساس تبلیغ، توصیه دوستان یا تجربه بیمار دیگری گرفته نشود.
«گیاهی» و «طبیعی» یعنی بی‌خطر؟
نه.
گیاهان حاوی مواد فعال زیستی هستند و همین ویژگی است که می‌تواند باعث اثر یا تداخل شود. بعضی فرآورده‌های گیاهی ممکن است بر آنزیم‌هایی که داروها را در بدن پردازش می‌کنند اثر بگذارند؛ بعضی دیگر ممکن است احتمال خونریزی یا عوارض دیگری را تغییر دهند.
ضمن اینکه داده‌های علمی درباره بسیاری از فرآورده‌های گیاهی همراه با داروهای شیمی‌درمانی محدود است. نبود گزارش قطعی از تداخل نیز همیشه به معنی اثبات بی‌خطری نیست.
بنابراین عبارت‌هایی مانند «صددرصد طبیعی»، «تقویت‌کننده سیستم ایمنی» یا «فاقد مواد شیمیایی» روی بسته‌بندی، جای ارزیابی تداخل دارویی را نمی‌گیرند.
آیا دمنوش و ادویه هم جزو همین مسئله‌اند؟
مقدار معمول گیاهان و ادویه‌ها در غذا لزوماً با عصاره‌ها، کپسول‌ها یا فرآورده‌های تغلیظ‌شده یکسان نیست.
برای مثال استفاده معمول از یک گیاه به‌عنوان ادویه در غذا با مصرف روزانه عصاره غلیظ همان گیاه تفاوت دارد. با این حال اگر یک دمنوش، پودر گیاهی یا فرآورده سنتی را به‌صورت منظم و با هدف درمانی مصرف می‌کنید، بهتر است آن را نیز به تیم درمان بگویید.
مرز بین «غذا» و «مکمل» همیشه فقط نام محصول نیست؛ مقدار و شکل مصرف هم اهمیت دارد.
مکملی که برای «تقویت سیستم ایمنی» فروخته می‌شود چطور؟
عبارت «تقویت سیستم ایمنی» به‌تنهایی دلیل علمی کافی برای مناسب‌بودن یک محصول در دوران شیمی‌درمانی نیست.
سیستم ایمنی مجموعه پیچیده‌ای از سلول‌ها و مسیرهای زیستی است و هدف درمان سرطان نیز در بیماران مختلف یکسان نیست. محصولی که با ادعای تحریک یا تقویت ایمنی فروخته می‌شود ممکن است برای یک بیمار بی‌اثر باشد، درباره بیمار دیگری داده کافی نداشته باشد یا با بعضی درمان‌ها سازگار نباشد.
به همین دلیل بهتر است تصمیم درباره این محصولات بر اساس نام تجاری یا ادعای تبلیغاتی گرفته نشود.
اگر مکمل را برای کاهش عوارض شیمی‌درمانی می‌خوریم چه؟
هدف قابل‌فهم است، اما «کم‌کردن عارضه» نیز باید با خود درمان هماهنگ باشد.
اگر تهوع، ضعف، کم‌اشتهایی، یبوست، اسهال، زخم دهان یا علائم دیگری باعث شده به فکر مکمل یا داروی گیاهی بیفتید، بهتر است ابتدا همان مشکل را به تیم درمان بگویید.
گاهی برای یک عارضه راهکار مشخص و ارزیابی‌شده وجود دارد؛ گاهی نیز خود عارضه می‌تواند نشانه‌ای باشد که نیاز به بررسی بیشتر دارد.
استفاده از یک محصول برای پوشاندن علامت نباید باعث شود علت یا شدت آن دیرتر ارزیابی شود.
آیا مکمل می‌تواند جای تغذیه مناسب را بگیرد؟
معمولاً مکمل و غذا دو موضوع متفاوت‌اند.
هدف از مکمل جبران یک ماده خاص یا پاسخ به یک نیاز مشخص است؛ درحالی‌که غذا مجموعه‌ای از انرژی، پروتئین، ویتامین‌ها، مواد معدنی و سایر ترکیبات را فراهم می‌کند.
اگر در دوران درمان به دلیل تهوع، زخم دهان، تغییر مزه، اسهال یا مشکلات دیگر نمی‌توانید به اندازه کافی غذا بخورید، مسئله اصلی ممکن است نیاز به ارزیابی تغذیه‌ای باشد، نه انتخاب تصادفی چند مکمل.
اگر کمبود تغذیه‌ای وجود داشته باشد، تیم درمان یا متخصص تغذیه می‌تواند درباره روش مناسب جبران آن تصمیم بگیرد.
چه چیزهایی را باید به تیم درمان بگوییم؟
فقط داروهایی که پزشک نسخه کرده کافی نیست.
بهتر است فهرست کاملی از این موارد همراه داشته باشید:
· داروهای نسخه‌ای؛
· داروهای بدون نسخه؛
· ویتامین‌ها و مولتی‌ویتامین‌ها؛
· مکمل‌های غذایی و ورزشی؛
· فرآورده‌های گیاهی و سنتی؛
· پودرها، عصاره‌ها و دمنوش‌هایی که مرتب مصرف می‌کنید.
اگر نام دقیق محصول را به خاطر نمی‌آورید، عکس بسته‌بندی یا برچسب ترکیبات می‌تواند برای گفت‌وگو با پزشک یا داروساز مفید باشد.
این فهرست را فقط در شروع شیمی‌درمانی مطرح نکنید. اگر در طول درمان محصول جدیدی به آن اضافه شد، بهتر است قبل از شروع مصرف بررسی شود.
اگر سال‌هاست یک مکمل را مصرف می‌کنیم، باز هم باید بگوییم؟
بله.
قدیمی‌بودن مصرف، نسخه‌نداشتن محصول یا اینکه قبلاً مشکلی ایجاد نکرده است تضمین نمی‌کند که با درمان جدید سرطان هم بی‌تداخل باشد.
مسئله، فقط خود مکمل نیست؛ ترکیب آن با داروی جدید اهمیت دارد.
همین موضوع درباره داروهای بدون نسخه نیز صدق می‌کند. فهرست درمانی بیمار باید تا حد امکان کامل باشد تا تیم درمان بتواند تداخل‌های احتمالی را ارزیابی کند.
آیا باید قبل از شیمی‌درمانی همه مکمل‌ها را خودمان قطع کنیم؟
خودسرانه تصمیم نگیرید.
بعضی مراکز درمانی درباره برخی مکمل‌ها یا فرآورده‌های گیاهی پیش از شیمی‌درمانی، جراحی یا اقدامات پزشکی دستورهای مشخصی دارند. از سوی دیگر ممکن است ماده‌ای به دلیل یک کمبود یا بیماری دیگر برای بیمار تجویز شده باشد.
بنابراین همان‌طور که شروع یک مکمل نیاز به بررسی دارد، قطع چیزی که برای دلیل پزشکی مصرف می‌شود نیز بهتر است با تیم درمان هماهنگ شود.
اگر زمان شروع درمان نزدیک است، به‌جای حدس‌زدن، فهرست کامل محصولات مصرفی را در اختیار تیم درمان قرار دهید و مشخصاً بپرسید کدام‌یک را ادامه دهید و کدام‌یک نیاز به تغییر دارد.
هنگام خرید مکمل به عبارت‌های روی بسته اعتماد کنیم؟
عبارت‌هایی مثل «طبیعی»، «سم‌زدا»، «ضدسرطان»، «تقویت‌کننده ایمنی» یا «محافظت از سلول‌ها» به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که محصول در دوران درمان سرطان مؤثر یا بی‌خطر است.
ادعای بازاریابی با شواهد بالینی یکسان نیست.
محصولی که در آزمایشگاه اثر زیستی نشان داده یا برای کاربرد دیگری مطالعه شده است، الزاماً در بیمار تحت شیمی‌درمانی فایده ثابت‌شده ندارد.
اگر هدف شما حل یک مشکل مشخص است، بهتر است همان هدف را با تیم درمان مطرح کنید: مثلاً «برای ضعف چه کاری می‌توانم انجام دهم؟» یا «آیا برای کمبود مشخص من مکمل لازم است؟» این سؤال دقیق‌تر از جست‌وجوی یک محصول با عنوان کلی «تقویتی» است.
یک قاعده ساده قبل از مصرف هر مکمل در شیمی‌درمانی
به‌جای اینکه تلاش کنید فهرستی از «مکمل‌های خوب» و «مکمل‌های بد» حفظ کنید، قبل از شروع یک محصول سه چیز را روشن کنید:
محصول دقیقاً چیست؟ چرا می‌خواهم آن را مصرف کنم؟ آیا تیم درمان من آن را همراه داروهای فعلی بررسی کرده است؟
این رویکرد از فهرست‌های عمومی قابل‌اعتمادتر است، چون تداخل به محصول، دارو و شرایط همان بیمار بستگی دارد.
اگر شیمی‌درمانی شما به‌صورت قرص یا کپسول در خانه انجام می‌شود، اهمیت این موضوع بیشتر به چشم می‌آید؛ در مطلب «شیمی‌درمانی خوراکی چیست و چه فرقی با شیمی‌درمانی تزریقی دارد؟» درباره تداخل‌ها و مسئولیت مصرف دارو در خانه توضیح داده شده است.
دیدگاه‌ها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.