گزارش BI-RADS ماموگرافی و سونوگرافی چه معنایی دارد؟

عدد BI-RADS که در پایان گزارش ماموگرافی یا سونوگرافی پستان می‌بینید، خلاصه نظر رادیولوژیست است: چقدر به یک یافته شک دارد و قدم بعدی چه باید باشد. این عدد از ۰ تا ۶ است. نکته مهم این است که دسته‌های ۰ تا ۵ به‌تنهایی تشخیص قطعی سرطان نیستند و تشخیص قطعی فقط با نمونه‌برداری و بررسی بافت به دست می‌آید. دسته ۶ استثناست: این دسته وقتی به کار می‌رود که سرطان قبلاً با نمونه‌برداری ثابت شده باشد. بنابراین عدد گزارش را باید در کنار نتیجه بررسی‌های قبلی تفسیر کرد.

BI-RADS دقیقاً چیست؟

BI-RADS (که بعضی «بایرادز» تلفظ می‌کنند) نظام استانداردی است که کالج رادیولوژی آمریکا برای نوشتن گزارش تصویربرداری پستان ساخته است. هدفش این است که رادیولوژیست‌ها در همه جا یافته‌ها را با واژه‌های یکسان توصیف کنند و در پایان یک دسته واحد بدهند. این نظام بخش‌های جداگانه‌ای برای ماموگرافی، سونوگرافی، ام‌آر‌آی و ماموگرافی با ماده حاجب دارد؛ معنای کلی دسته‌های BI-RADS در ماموگرافی و سونوگرافی مشترک است، اما بررسی یا اقدام بعدی ممکن است بسته به نوع تصویربرداری و شرایط بالینی فرق کند.

تازه‌ترین نسخه این نظام، BI-RADS v2025، در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد. این نسخه ادامه ویرایش پنجم (۲۰۱۳) است و دسته‌های ۱ تا ۵ و درصدهای آن‌ها را تغییر نداده است. چند تغییری که داده، پایین‌تر آمده است.

دسته‌های BI-RADS به زبان ساده

این تعریف‌ها و درصدها از توضیح انجمن سرطان آمریکا بر پایه همین نظام آمده‌اند. «برنامه معمول» یعنی همان پیگیری یا غربالگری‌ای که پزشکتان برای شما در نظر گرفته است. این درصدها محدوده‌های آماری احتمال بدخیمی برای یافته‌های هر دسته‌اند، نه محاسبه دقیق خطر سرطان برای یک فرد مشخص؛ پزشک برای تصمیم‌گیری، نتیجه تصویربرداری را همراه معاینه و سابقه پزشکی بررسی می‌کند.

BI-RADS 0: گزارش ناقص، نه گزارش بد

دسته ۰ یعنی رادیولوژیست هنوز نمی‌تواند نظر نهایی بدهد. گاهی به نمای دیگری از ماموگرافی، تصویر بزرگ‌نمایی‌شده یا سونوگرافی نیاز دارد و گاهی می‌خواهد تصویر امروز را با تصاویر قبلی شما مقایسه کند.

در نسخه ۲۰۲۵ این دو حالت از هم جدا شده‌اند: «ناقص، نیازمند تصویربرداری تکمیلی» و «ناقص، نیازمند تصاویر قبلی برای مقایسه». اگر گزارش شما دومی است، پیدا کردن و آوردن تصویرهای قبلی ممکن است تنها کاری باشد که لازم است. در هر دو حالت، دسته ۰ را رها نکنید؛ گزارش تا تکمیل نشود، معنای نهایی ندارد.

BI-RADS 3: احتمالاً خوش‌خیم

دسته ۳ یعنی یافته به احتمال بسیار زیاد خوش‌خیم است و احتمال سرطان در آن حداکثر ۲٪ است. به جای نمونه‌برداری، معمولاً تصویربرداری پیگیری در ۶ تا ۱۲ ماه بعد توصیه می‌شود و بعد پیگیری منظم، معمولاً دست‌کم تا ۲ سال، تا مطمئن شوند یافته تغییری نمی‌کند. کالج رادیولوژی آمریکا هم برای توده‌ای که این دسته را گرفته، اقدام فوری بیشتر را معمولاً لازم نمی‌داند.

مهم‌ترین کار در این دسته این است که نوبت پیگیری را فراموش نکنید. اگر پیش از موعد پیگیری توده بزرگ‌تر شد یا تغییر تازه‌ای دیدید، زودتر مراجعه کنید.

BI-RADS 4 و 5: چرا نمونه‌برداری پیشنهاد می‌شود؟

دسته ۴ گسترده‌ترین دسته است، برای همین به سه زیرگروه تقسیم می‌شود:

•  ‎4A: شک کم؛ احتمال سرطان بیش از ۲٪ تا ۱۰٪

•  ‎4B: شک متوسط؛ بیش از ۱۰٪ تا ۵۰٪

•  ‎4C: شک زیاد؛ بیش از ۵۰٪ و کمتر از ۹۵٪

یعنی بیشتر یافته‌های ‎4A در نهایت سرطان نیستند، اما احتمال آن آن‌قدر هست که بهتر است با نمونه‌برداری روشن شود. در دسته ۵ احتمال سرطان دست‌کم ۹۵٪ است و نمونه‌برداری به‌شدت توصیه می‌شود.

در هر دو دسته، تشخیص قطعی فقط با نمونه‌برداری است. اگر هم‌زمان توده‌ای در پستان لمس می‌شود، نوع بررسی تکمیلی و روش نمونه‌برداری به سن، نتیجه معاینه و یافته‌های تصویربرداری بستگی دارد و پزشک مسیر مناسب را مشخص می‌کند. انجام نمونه‌برداری را به تعویق نیندازید؛ هرچه زودتر جواب روشن شود، تصمیم بعدی هم زودتر گرفته می‌شود.

BI-RADS 6: سرطان ثابت‌شده

دسته ۶ برای وقتی است که سرطان بودن یافته قبلاً با نمونه‌برداری ثابت شده و تصویربرداری مثلاً برای برنامه‌ریزی درمان یا دیدن پاسخ به درمان انجام می‌شود. در نسخه ۲۰۲۵ توصیه این دسته از «برداشتن با جراحی» به «درمان موضعی قطعی، که معمولاً جراحی است، وقتی از نظر بالینی مناسب باشد» تغییر کرد؛ چون امروزه برخی درمان‌های قطعی همیشه جراحی نیستند. انتخاب درمان با تیم درمان شماست.

حرف A تا D کنار عدد: تراکم پستان

در گزارش ماموگرافی، تراکم بافت پستان معمولاً با یکی از چهار حرف A تا D مشخص می‌شود. این حرف با عدد BI-RADS فرق دارد و میزان شک به سرطان را نشان نمی‌دهد؛ فقط می‌گوید بافت پستان چقدر از بافت غده‌ای و فیبری متراکم تشکیل شده است:

•  A: بافت پستان تقریباً به‌طور کامل چربی است.

•  B: نواحی پراکنده‌ای از بافت متراکم غده‌ای و فیبری وجود دارد.

•  C: بخش بیشتر پستان از بافت متراکم تشکیل شده است (ناهمگون متراکم).

•  D: پستان بسیار متراکم است و دیدن توده‌ها و دیگر یافته‌ها سخت‌تر می‌شود.

تراکم دو پیام دارد. اول اینکه در پستان متراکم، دیدن سرطان در ماموگرافی سخت‌تر است، چون بافت متراکم و تومور هر دو در تصویر سفید دیده می‌شوند. دوم اینکه تراکم بالا خطر سرطان پستان را کمی بالا می‌برد. اگر تراکم پستان شما C یا D است، با پزشکتان درباره اینکه آیا بررسی دیگری در کنار ماموگرافی لازم است صحبت کنید. در نسخه ۲۰۲۵ عنوان این بخش در گزارش از «ترکیب پستان» به «تراکم پستان» تغییر کرده است.

نسخه ۲۰۲۵ BI-RADS چه تغییری داد؟

برای کسی که گزارش می‌خواند، سه تغییر مهم است:

۱. دسته ۰ دو عبارت جدا دارد: نیاز به تصویربرداری تکمیلی، یا نیاز به تصاویر قبلی برای مقایسه.

۲. توصیه دسته ۶ به «درمان موضعی قطعی، معمولاً جراحی» تغییر کرد.

۳. عنوان بخش تراکم در گزارش «تراکم پستان» شد.

اگر گزارش شما هنوز با واژه‌های ویرایش قبلی نوشته شده، نگران نباشید؛ معنای دسته‌های ۱ تا ۵ و درصدهای آن‌ها همان است.

بعد از گرفتن گزارش چه کنیم؟

•  گزارش و تصاویر را به پزشکی که تصویربرداری را درخواست کرده یا به جراح پستان نشان دهید.

•  اگر دسته ۰ است، تصویربرداری تکمیلی یا تصاویر قبلی را تهیه کنید.

•  اگر دسته ۳ است، تاریخ پیگیری را یادداشت کنید.

•  اگر دسته ۴ یا ۵ است، درباره نمونه‌برداری بدون تأخیر صحبت کنید.

•  اگر توده یا تغییری در پستان حس می‌کنید ولی گزارش ۱ یا ۲ است، این را حتماً به پزشک بگویید؛ معاینه و تصویربرداری مکمل هم هستند.

برای آشنایی کلی با بیماری صفحه سرطان پستان را ببینید. اگر تشخیص سرطان پستان برایتان قطعی شده و می‌خواهید با مجموعه دکتر خوشبخت ارتباط بگیرید، راه‌های تماس را در صفحه ارتباط با دکتر خوشبخت ببینید.

منابع

•  American Cancer Society — Understanding Your Mammogram Report — 2026

•  American College of Radiology — ACR BI-RADS v2025 Manual: What's New? — 2025

•  American College of Radiology — ACR Appropriateness Criteria: Palpable Breast Masses — 2022

•  American Cancer Society — Breast Density and Your Mammogram Report — 2024