اگر قرار است شیمی‌درمانی وریدی را در چند نوبت دریافت کنید، ممکن است تیم درمان درباره گذاشتن «پورت» با شما صحبت کند. این پیشنهاد به این معنی نیست که همه بیماران شیمی‌درمانی به پورت نیاز دارند یا داشتن پورت نشانه شدیدتر بودن سرطان است. پورت در اصل یک راه دسترسی به رگ است؛ تصمیم درباره استفاده از آن به نوع و مدت درمان، وضعیت رگ‌ها و شرایط خود بیمار بستگی دارد.
پورت می‌تواند رگ‌گیری‌های مکرر را کمتر کند و در بعضی برنامه‌های درمانی دسترسی وریدی را آسان‌تر کند، اما گذاشتن آن یک اقدام پزشکی است و عوارض احتمالی خودش را هم دارد. بنابراین سؤال اصلی فقط این نیست که «پورت خوب است یا بد؟»؛ مهم‌تر این است که بدانیم چرا برای یک بیمار مشخص پیشنهاد شده و بعد از گذاشتن آن باید مراقب چه چیزهایی بود.
پورت شیمی‌درمانی دقیقاً چیست؟
پورت یا implanted port نوعی وسیله دسترسی وریدی مرکزی است. بخش اصلی آن زیر پوست قرار می‌گیرد و از طریق یک لوله باریک به نام کاتتر به یک ورید بزرگ متصل می‌شود. محل قرارگیری پورت اغلب در قسمت بالایی قفسه سینه است، هرچند بسته به شرایط بیمار می‌تواند محل دیگری انتخاب شود.
وقتی پورت لازم است، فرد آموزش‌دیده در تیم درمان با سوزن مخصوص به آن دسترسی پیدا می‌کند. از این مسیر می‌توان بعضی داروهای وریدی از جمله شیمی‌درمانی را تجویز کرد و در بسیاری از موارد برای کارهایی مانند گرفتن نمونه خون، تزریق مایعات یا فرآورده‌های خونی نیز از آن استفاده کرد.
وقتی پورت در حال استفاده نیست، قسمت اصلی آن زیر پوست باقی می‌ماند و بر خلاف کاتترهای وریدی تونل‌شده یا غیرقابل‌پنهان، هیچ بخش از آن از بدن بیرون نمی‌ماند.
چه زمانی ممکن است پورت برای شیمی‌درمانی پیشنهاد شود؟
هر بیمار مبتلا به سرطان و هر فردی که شیمی‌درمانی دریافت می‌کند الزاماً به پورت نیاز ندارد.
تیم درمان ممکن است پورت را زمانی مطرح کند که درمان وریدی قرار است برای مدت نسبتاً طولانی ادامه پیدا کند، دسترسی مکرر به رگ لازم باشد، پیدا کردن رگ مناسب دشوار شده باشد یا دارویی قرار باشد تجویز شود که استفاده از یک مسیر وریدی مرکزی برای آن مناسب‌تر است.
نیازهای بیمار نیز در انتخاب وسیله دسترسی وریدی اهمیت دارند. پورت تنها گزینه نیست؛ در شرایط مختلف ممکن است از رگ محیطی یا انواع دیگری از کاتترهای وریدی مرکزی استفاده شود.
بنابراین از روی تعداد جلسات به‌تنهایی نمی‌توان گفت کسی «حتماً» باید پورت بگذارد. سؤال دقیق‌تر از تیم درمان این است: «در برنامه درمانی من، چرا پورت را به روش‌های دیگر دسترسی به رگ ترجیح می‌دهید؟»
داشتن پورت چه کمکی می‌کند؟
برای بیماری که بارها به دسترسی وریدی نیاز دارد، یکی از مزیت‌های پورت این است که لازم نیست برای هر درمان دوباره یک مسیر وریدی مناسب در دست یا بازو پیدا شود. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که رگ‌ها به‌سختی پیدا می‌شوند یا در اثر دسترسی‌های مکرر آسیب دیده‌اند.
برخی داروهای وریدی نیز در صورت نشت از رگ محیطی می‌توانند به بافت اطراف آسیب برسانند. دسترسی وریدی مرکزی در انتخاب مسیر مناسب برای چنین درمان‌هایی می‌تواند اهمیت داشته باشد.
با این حال، این مزایا به معنی «بهتر بودن پورت برای همه» نیست. پورت خود نیازمند کارگذاری است و احتمال عفونت، لخته، انسداد یا مشکلات مکانیکی نیز وجود دارد. انتخاب بین پورت و سایر راه‌های دسترسی وریدی باید متناسب با برنامه درمان و شرایط بیمار انجام شود.
پورت چگونه گذاشته می‌شود؟
پورت طی یک اقدام پزشکی در زیر پوست قرار داده می‌شود و کاتتر آن به یک ورید بزرگ می‌رسد. این کار می‌تواند توسط متخصصانی که برای کارگذاری دسترسی وریدی آموزش دیده‌اند انجام شود و روش بی‌حسی یا آرام‌بخشی نیز بسته به مرکز درمانی و شرایط بیمار متفاوت است.
جزئیات آماده‌شدن برای کارگذاری، محدودیت‌های قبل و بعد از آن و زمان استفاده از پورت باید از همان مرکزی گرفته شود که این کار را انجام می‌دهد. دستور یک مرکز یا تجربه بیمار دیگری لزوماً برای شما قابل تعمیم نیست.
پس از کارگذاری ممکن است برای مدتی در محل برش یا مسیر پورت درد، حساسیت یا کبودی وجود داشته باشد. اما درد رو به افزایش، تورم قابل‌توجه، ترشح یا تغییرات نگران‌کننده در محل پورت را نباید صرفاً بخشی عادی از روند بهبود فرض کرد.
بعد از گذاشتن پورت، در خانه چه مراقبتی لازم است؟
مراقبت در روزهای نخست با زمانی که زخم کاملاً ترمیم شده متفاوت است. دستورهای مربوط به پانسمان، حمام، فعالیت بدنی و زمان برگشت به فعالیت‌های معمول باید بر اساس روش کارگذاری و توصیه مرکز درمانی شما انجام شود.
پس از ترمیم محل و زمانی که پورت دسترسی‌گذاری نشده است، چون دستگاه زیر پوست قرار دارد، معمولاً بخش خارجی دائمی برای مراقبت روزانه وجود ندارد. اما این به معنی فراموش‌کردن پورت نیست؛ باید محل آن را بشناسید و تغییرات غیرعادی را به تیم درمان اطلاع دهید.
وقتی پورت برای درمان دسترسی‌گذاری شده و سوزن در آن قرار دارد، وضعیت متفاوت است و مراقبت از محل، پانسمان و خشک نگه‌داشتن آن باید دقیقاً طبق آموزش تیم درمان انجام شود.
خود بیمار نباید بدون آموزش و برنامه مشخص تیم درمان، پورت را دستکاری، دسترسی‌گذاری یا شست‌وشو کند.
اگر مدتی از پورت استفاده نشود، چه می‌شود؟
پورتی که برای مدتی استفاده نمی‌شود ممکن است همچنان به مراقبت دوره‌ای نیاز داشته باشد تا قابل استفاده باقی بماند. فاصله این مراقبت و شست‌وشوی پورت یک عدد ثابت برای همه بیماران و همه مراکز نیست و می‌تواند به نوع وسیله و پروتکل مرکز درمانی بستگی داشته باشد.
به همین دلیل بهتر است پیش از فاصله افتادن بین درمان‌ها، یک سؤال مشخص از تیم درمان بپرسید: «اگر فعلاً از پورت من استفاده نمی‌شود، نوبت بعدی بررسی یا شست‌وشوی آن چه زمانی است؟»
این روش از حفظ کردن یک فاصله زمانی عمومی مطمئن‌تر است.
چه علائمی در اطراف پورت باید جدی گرفته شوند؟
تغییرات محل پورت همیشه به معنی عارضه جدی نیستند، اما بعضی نشانه‌ها ارزش تماس سریع با تیم درمان را دارند.
قرمزی، گرمی، تورم، ترشح یا درد جدید یا رو به افزایش در محل پورت می‌تواند با عفونت یا مشکل دیگری مرتبط باشد. تب یا لرز نیز، به‌ویژه در فردی که تحت درمان سرطان است، نباید نادیده گرفته شود.
تورم یا درد جدید در دست، بازو، شانه یا گردن همان سمت پورت نیز باید به تیم درمان گزارش شود؛ کاتترهای وریدی مرکزی می‌توانند با ایجاد لخته در ورید همراه باشند.
تنگی نفس ناگهانی یا درد جدید قفسه سینه موضوعی نیست که برای بررسی آن تا جلسه بعدی شیمی‌درمانی صبر کنید. این علائم می‌توانند علت‌های مختلفی داشته باشند و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.
اگر هنگام استفاده از پورت درد، سوزش، تورم یا نشت مایع در اطراف محل ایجاد شد، موضوع باید همان موقع به فردی که درمان را انجام می‌دهد گفته شود.
آیا هر قرمزی یا درد بعد از کارگذاری یعنی پورت عفونی شده است؟
نه. بعد از کارگذاری ممکن است مدتی حساسیت، درد یا کبودی وجود داشته باشد و از روی یک علامت به‌تنهایی نمی‌توان عفونت را تشخیص داد.
چیزی که اهمیت دارد روند علائم و همراهی آن‌ها با نشانه‌های دیگر است. درد یا قرمزی رو به افزایش، گرمی، تورم، ترشح، بازشدن محل زخم، تب یا لرز نیاز به توجه بیشتری دارد.
از طرف دیگر، عفونت تنها عارضه احتمالی پورت نیست. انسداد کاتتر، لخته و مشکلات مکانیکی نیز ممکن است رخ دهند. بنابراین اگر پورت مثل قبل کار نمی‌کند، تصمیم درباره علت و نحوه رفع آن باید با تیم درمان باشد؛ تلاش برای بازکردن یا دستکاری پورت در خانه کار ایمنی نیست.
با پورت می‌توان حمام کرد، ورزش کرد یا زندگی معمولی داشت؟
این سؤال دو پاسخ متفاوت دارد: روزهای بعد از کارگذاری و زمانی که محل کاملاً ترمیم شده است.
در دوره ترمیم باید دستور مرکز درمانی درباره خیس‌شدن زخم، پانسمان، بلندکردن اجسام و فعالیت بدنی رعایت شود. نمی‌توان یک زمان ثابت برای همه بیماران تعیین کرد، چون نوع کارگذاری و شرایط فرد متفاوت است.
پس از ترمیم، بسیاری از افراد می‌توانند بخش زیادی از فعالیت‌های عادی خود را ادامه دهند. با این حال، فعالیت‌هایی که مستقیماً به محل پورت فشار یا ضربه وارد می‌کنند و همچنین وضعیت‌هایی که پورت در آن‌ها دسترسی‌گذاری شده است، ممکن است محدودیت‌های جداگانه داشته باشند.
اگر ورزش یا فعالیت مشخصی برایتان مهم است، بهتر است همان فعالیت را نام ببرید و از تیم درمان بپرسید؛ مثلاً به جای «می‌توانم ورزش کنم؟» بپرسید «با این پورت و در وضعیت فعلی می‌توانم شنا یا تمرین بدنسازی انجام دهم؟»
پورت چه زمانی خارج می‌شود؟
وجود پورت دائمی نیست. زمانی که دیگر برای درمان یا دسترسی وریدی به آن نیاز نباشد، تیم درمان می‌تواند درباره خارج‌کردنش تصمیم بگیرد. بروز بعضی عوارض نیز ممکن است باعث شود خارج‌کردن یا تعویض آن مطرح شود.
در مقابل، تمام‌شدن یک جلسه یا یک بخش از درمان الزاماً به این معنی نیست که پورت همان زمان باید خارج شود. برنامه درمانی آینده و احتمال نیاز دوباره به دسترسی وریدی در این تصمیم نقش دارد.
به همین دلیل زمان خارج‌کردن پورت نیز بهتر است به‌صورت فردی با تیم درمان تعیین شود، نه بر اساس تجربه بیمار دیگری.
اگر پزشک پورت پیشنهاد کرده، چه سؤال‌هایی بپرسیم؟
پیشنهاد پورت زمانی قابل فهم‌تر می‌شود که دلیل آن را در برنامه درمان خودتان بدانید. می‌توانید از تیم درمان بپرسید چرا برای درمان شما پورت پیشنهاد شده، چه گزینه‌های دیگری برای دسترسی وریدی وجود دارد، چه کسی آن را کار می‌گذارد و بعد از کارگذاری چه محدودیت‌هایی خواهید داشت.
همچنین قبل از ترک مرکز، باید بدانید در صورت مشاهده چه علائمی و از چه طریقی با تیم درمان تماس بگیرید و اگر پورت مدتی استفاده نشد، برنامه مراقبت از آن چیست.
این سؤال‌ها کمک می‌کنند تصمیم درباره پورت از یک توصیه کلی به بخشی روشن از برنامه درمان شما تبدیل شود.
اگر هنوز درباره نقش شیمی‌درمانی در برنامه درمان سؤال دارید، مطلب «شیمی‌درمانی چیست و چگونه به درمان سرطان کمک می‌کند؟» توضیح می‌دهد که شیمی‌درمانی چگونه انجام می‌شود و چرا برنامه درمان برای بیماران مختلف یکسان نیست.
برای سؤال‌های مربوط به وضعیت شخصی خودتان، نوع پورت یا مراقبت بعد از کارگذاری، دستور تیم درمانی که پرونده و نوع درمان شما را می‌شناسد بر توصیه‌های عمومی اولویت دارد
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.