اگر قرار است داروی شیمی‌درمانی را به شکل قرص، کپسول یا مایع در خانه مصرف کنید، ممکن است در نگاه اول درمان ساده‌تر از شیمی‌درمانی تزریقی به نظر برسد. اما خوراکی بودن دارو به معنی ضعیف‌تر، کم‌عارضه‌تر یا کم‌اهمیت‌تر بودن درمان نیست. داروی شیمی‌درمانی خوراکی همچنان یک درمان ضدسرطان است و زمان مصرف، مقدار دارو، تداخل‌ها، آزمایش‌های دوره‌ای و عوارض آن باید جدی گرفته شوند.
تفاوت اصلی با شیمی‌درمانی تزریقی بیشتر در مسیر دریافت درمان و مسئولیت مصرف آن است، نه اینکه یکی ذاتاً «سبک» و دیگری «قوی» باشد.
شیمی‌درمانی خوراکی دقیقاً چیست؟
در شیمی‌درمانی خوراکی، داروی شیمی‌درمانی به‌جای تزریق داخل ورید، از راه دهان مصرف می‌شود. دارو پس از جذب وارد جریان خون می‌شود و می‌تواند مانند درمان‌های سیستمیک دیگر به نقاط مختلف بدن برسد.
برنامه مصرف بسته به دارو و طرح درمان متفاوت است. ممکن است دارویی در روزهای مشخصی مصرف شود، بین دوره‌های آن فاصله وجود داشته باشد یا برنامه دیگری برای آن تعیین شده باشد. به همین دلیل نسخه و برنامه‌ای که برای یک بیمار نوشته شده است، راهنمای مصرف بیمار دیگری نیست.
یک نکته اصطلاحی هم مهم است: هر قرص ضدسرطانی الزاماً «شیمی‌درمانی خوراکی» نیست. بعضی درمان‌های هدفمند و بعضی درمان‌های هورمونی نیز به شکل قرص یا کپسول مصرف می‌شوند، اما از نظر نوع درمان با شیمی‌درمانی یکسان نیستند.
اگر داروی خوراکی برایتان تجویز شده و نمی‌دانید دقیقاً در کدام گروه قرار می‌گیرد، نام دارو را از پزشک، پرستار یا داروساز تیم درمان بپرسید.
شیمی‌درمانی خوراکی چه فرقی با شیمی‌درمانی تزریقی دارد؟
واضح‌ترین تفاوت، محل و روش دریافت داروست.
در شیمی‌درمانی وریدی، دارو معمولاً در یک مرکز درمانی و با نظارت کارکنان درمان تجویز می‌شود. در درمان خوراکی، بخش مهمی از اجرای برنامه درمان به خانه منتقل می‌شود و خود بیمار یا مراقب او مسئول است دارو را دقیقاً مطابق دستور مصرف کند.
این تفاوت می‌تواند رفت‌وآمد برای دریافت بعضی درمان‌ها را کمتر کند، اما یک مسئولیت تازه هم ایجاد می‌کند: بیمار باید بداند دارو را چه زمانی و چگونه مصرف کند و در صورت فراموشی دوز، استفراغ بعد از مصرف، بروز عارضه یا اشتباه در مصرف چه کاری انجام دهد.
بنابراین «در خانه مصرف می‌شود» را نباید با «نیازی به پیگیری ندارد» اشتباه گرفت.
آیا شیمی‌درمانی خوراکی از شیمی‌درمانی تزریقی ضعیف‌تر است؟
نه؛ از روی شکل مصرف دارو نمی‌توان قدرت یا اثربخشی درمان را تعیین کرد.
انتخاب درمان به نوع سرطان، ویژگی‌های بیماری، هدف درمان، داروی مورد استفاده و شرایط بیمار بستگی دارد. در بعضی برنامه‌ها درمان خوراکی استفاده می‌شود، در بعضی برنامه‌ها داروی تزریقی و گاهی نیز روش‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
همین موضوع درباره عوارض هم صدق می‌کند. خوراکی بودن به این معنی نیست که دارو الزاماً عارضه کمتری ایجاد می‌کند. نوع و شدت عوارض به داروی مشخص، مقدار مصرف، برنامه درمان و شرایط فرد بستگی دارد.
چرا مصرف دقیق داروی خوراکی این‌قدر مهم است؟
در درمان تزریقی، تیم درمان دارو را در زمان تعیین‌شده تجویز می‌کند. در درمان خوراکی، بخش مهمی از این نظم به خود بیمار منتقل می‌شود.
کم‌کردن یا زیادکردن مقدار دارو، تغییر فاصله مصرف، قطع دارو به دلیل احساس بهبودی یا عارضه و جبران خودسرانه یک نوبت فراموش‌شده می‌تواند برنامه درمان را تغییر دهد.
اگر پزشک به دلیل عارضه یا نتیجه آزمایش تصمیم بگیرد مقدار یا برنامه دارو را تغییر دهد، این موضوع بخشی از مدیریت درمان است. اما بیمار نباید چنین تغییری را خودش انجام دهد.
به همین دلیل بهتر است پیش از شروع درمان پاسخ چند سؤال کاملاً روشن باشد:
• دارو را در چه روزها و زمان‌هایی باید مصرف کنم؟
• آیا مصرف آن با غذا ارتباط دارد؟
• اگر یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
• اگر بعد از مصرف دارو استفراغ کردم چه کنم؟
• با بروز چه عوارضی باید با تیم درمان تماس بگیرم؟
• چه داروها، مکمل‌ها یا مواد غذایی ممکن است با درمان من تداخل داشته باشند؟
پاسخ این سؤال‌ها باید مخصوص همان دارو و همان برنامه درمانی باشد.
اگر یک نوبت شیمی‌درمانی خوراکی را فراموش کردیم چه کنیم؟
یک دستور واحد برای تمام داروهای شیمی‌درمانی خوراکی وجود ندارد.
اگر یک نوبت را فراموش کردید یا دارو را دیرتر از زمان تعیین‌شده به یاد آوردید، برای جبران آن خودسرانه مقدار مصرف را تغییر ندهید. دستورالعمل خاص داروی خود را برای دوز فراموش‌شده دنبال کنید و بدون مشورت با تیم درمان اقدام به جبران آن نکنید.
همین اصل درباره استفراغ بعد از مصرف دارو نیز صادق است. از روی این فرض که «قرص از بدن خارج شده» نباید یک دوز دیگر مصرف کرد؛ تصمیم به تکرار یا تکرارنکردن دارو به داروی مشخص و شرایط مصرف بستگی دارد.
بهتر است این دو سؤال را قبل از اولین دوز بپرسید، نه زمانی که برای نخستین بار با چنین موقعیتی روبه‌رو می‌شوید.
آیا هنگام شیمی‌درمانی خوراکی هنوز آزمایش و ویزیت لازم است؟
بله. مصرف دارو در خانه جای پایش درمان را نمی‌گیرد.
تیم درمان ممکن است در طول درمان آزمایش خون، ارزیابی عوارض، معاینه، تصویربرداری یا بررسی‌های دیگری را متناسب با نوع سرطان و دارو درخواست کند.
این پیگیری‌ها می‌توانند برای بررسی تحمل درمان، وضعیت بدن و ارزیابی پاسخ بیماری به درمان لازم باشند. بنابراین اینکه بیمار برای دریافت هر دوز به مرکز درمانی مراجعه نمی‌کند، به معنی تمام‌شدن نقش تیم درمان نیست.
آیا داروی شیمی‌درمانی خوراکی با غذا، دارو یا مکمل تداخل دارد؟
ممکن است.
بعضی داروهای خوراکی باید با غذا یا بدون غذا مصرف شوند و بعضی غذاها، داروها، ویتامین‌ها، مکمل‌ها یا فرآورده‌های گیاهی می‌توانند بر نحوه اثر یا میزان دارو در بدن تأثیر بگذارند.
به همین دلیل بهتر است تیم درمان فهرست کامل چیزهایی را که مصرف می‌کنید بداند؛ حتی موادی که خودتان آن‌ها را «دارو» حساب نمی‌کنید.
طبیعی یا گیاهی بودن یک محصول به معنی بی‌تداخل بودن آن با درمان سرطان نیست.
این موضوع آن‌قدر گسترده است که بررسی مکمل‌ها و داروهای گیاهی در دوران شیمی‌درمانی باید به‌صورت مستقل و بر اساس نوع ماده و درمان انجام شود.
آیا می‌توان قرص شیمی‌درمانی را نصف، خرد یا باز کرد؟
نباید این کار را بدون دستور مشخص انجام داد.
نحوه مصرف به داروی مشخص بستگی دارد. بعضی قرص‌ها یا کپسول‌های ضدسرطان نباید خرد، شکسته، جویده یا باز شوند.
اگر بلع دارو برایتان دشوار است، به‌جای تغییر شکل آن در خانه، موضوع را با تیم درمان یا داروساز مطرح کنید تا درباره همان دارو راهنمایی شوید.
این مسئله فقط به اثر دارو مربوط نیست؛ بعضی داروهای ضدسرطان هنگام دست‌زدن نیز نیازمند احتیاط هستند.
داروی شیمی‌درمانی خوراکی را چطور در خانه نگهداری کنیم؟
شرایط نگهداری برای همه داروها یکسان نیست. دستور روی بسته و توصیه داروساز یا تیم درمان برای همان دارو در اولویت است.
داروی ضدسرطان باید دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری شود و اعضای خانواده نیز باید بدانند که با یک قرص معمولی روبه‌رو نیستند.
بعضی داروهای خوراکی ضدسرطان برای دست‌زدن، نگهداری یا دفع نیاز به احتیاط ویژه دارند. بنابراین قرص باقی‌مانده یا دارویی که دیگر مصرف نمی‌شود نیز نباید بدون بررسی دستور همان دارو مانند زباله یا داروی معمولی دور ریخته شود.
اگر فرد دیگری در خانه مسئول آماده‌کردن داروی شماست، درباره نحوه ایمن دست‌زدن به همان دارو از تیم درمان یا داروساز سؤال کنید.
عوارض شیمی‌درمانی خوراکی با نوع تزریقی فرق دارد؟
نمی‌توان عوارض را فقط بر اساس «قرص یا تزریق» پیش‌بینی کرد.
هر داروی شیمی‌درمانی الگوی عوارض خودش را دارد. ممکن است بعضی عوارض با داروهای تزریقی مشترک باشند و بعضی بیشتر به داروی مشخص مربوط شوند.
نکته مهم این است که عارضه‌ای را صرفاً به این دلیل که درمان در خانه انجام می‌شود تحمل نکنید یا تا ویزیت بعدی صبر نکنید.
پیش از شروع درمان باید بدانید چه عوارضی قابل انتظارند و در صورت بروز چه علائمی لازم است با تیم درمان تماس بگیرید.
اگر عارضه باعث شده فکر کنید باید دارو را قطع کنید یا مقدار آن را تغییر دهید، این تصمیم را بدون هماهنگی با تیم درمان نگیرید.
شیمی‌درمانی خوراکی برای چه کسی بهتر است؟
نمی‌توان گفت درمان خوراکی به‌طور کلی از درمان تزریقی بهتر یا بدتر است.
برای یک سرطان و یک وضعیت مشخص ممکن است داروی خوراکی انتخاب مناسبی باشد و برای وضعیت دیگری درمان تزریقی یا روش دیگری ترجیح داده شود. حتی راحتی مصرف در خانه نیز تنها یکی از عوامل تصمیم‌گیری است.
بنابراین سؤال مفیدتر از «قرص بهتر است یا تزریق؟» این است: «برای نوع سرطان و برنامه درمانی من، چرا این دارو و این روش مصرف انتخاب شده است؟»
این سؤال انتخاب درمان را به شرایط واقعی خود بیمار برمی‌گرداند، نه مقایسه دو شکل ظاهری دارو.
قبل از شروع شیمی‌درمانی خوراکی چه چیزهایی باید روشن باشد؟
قبل از اینکه اولین دوز را در خانه مصرف کنید، بهتر است برنامه درمان را بتوانید با زبان خودتان توضیح دهید: چه دارویی مصرف می‌کنید، چه زمانی باید آن را بخورید، چه چیزهایی ممکن است با آن تداخل داشته باشند و در صورت فراموشی دوز، استفراغ یا بروز عارضه با چه کسی تماس بگیرید.
اگر بخشی از دستور مبهم است، همان ابتدا سؤال کنید. در درمان خوراکی، آموزش بیمار بخشی از ایمنی درمان است.
برای آشنایی با نقش کلی شیمی‌درمانی در درمان سرطان می‌توانید مطلب «شیمی‌درمانی چیست و چگونه به درمان سرطان کمک می‌کند؟» را بخوانید.
و اگر هم‌زمان ویتامین، مکمل یا فرآورده گیاهی مصرف می‌کنید، آن را از تیم درمان پنهان نکنید؛ بررسی تداخل این مواد با درمان، موضوع مستقلی است و باید بر اساس داروی شما انجام شود.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.