دکتر هلاله خوشبخت۲۴ آبان ۱۴۰۵۹ دقیقه مطالعه
دانستنیهای سرطان و رادیوتراپی
تب در دوره شیمی‌درمانی موضوعی نیست که برای دیدن روندش تا فردا صبر کنید. بعضی داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند تعداد سلول‌های دفاعی خون را کاهش دهند و در این شرایط، تب گاهی اولین یا حتی تنها نشانه عفونت است. عفونت نیز ممکن است در بعضی بیماران سریع جدی شود.
اگر دمای بدن شما در دوره شیمی‌درمانی به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر رسیده است، طبق راهنمای CDC این وضعیت نیازمند تماس فوری با پزشک یا تیم درمان است. اما این عدد را نباید به‌عنوان مرزی در نظر گرفت که پایین‌تر از آن همیشه می‌توان صبر کرد: اگر تیم درمان شما آستانه پایین‌تری تعیین کرده، همان دستور مقدم است؛ و اگر بدون تب بالا به‌وضوح بدحال شده‌اید، منتظر رسیدن دما به ۳۸ درجه نمانید.
راهنمای اقدام فوری
• دمای ۳۸ درجه یا بیشتر: همان موقع از مسیر فوری‌ای که تیم درمان برای شما تعیین کرده است تماس بگیرید؛ منتظر ویزیت معمول بعدی نمانید.
• تیم درمان عدد پایین‌تری گفته است: همان آستانه اختصاصی را رعایت کنید، حتی اگر دما هنوز به ۳۸ درجه نرسیده باشد.
• تب بالا ندارید اما به‌شدت بدحال شده‌اید یا علائم هشدار دارید: برای ارزیابی فوری اقدام کنید؛ نبود تب بالا عفونت جدی را رد نمی‌کند.
• می‌خواهید برای پایین آوردن تب استامینوفن/پاراستامول یا ایبوپروفن بخورید: ابتدا طبق دستور قبلی تیم درمان عمل کنید یا با آن‌ها تماس بگیرید؛ این داروها می‌توانند دما را پایین بیاورند و یک علامت مهم را پنهان کنند.
اگر مسیر فوری اختصاصی ندارید یا کسی پاسخ نمی‌دهد: برای ارزیابی اورژانسی منتظر نمانید؛ به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
این راهنما عمومی و برای بزرگسالان تحت شیمی‌درمانی نوشته شده است. برای کودکان، آستانه دما و مسیر تماس را حتماً از تیم درمان کودک بگیرید. اگر تیم درمان شما برای تب، دمای خاص یا مسیر تماس مشخصی تعیین کرده است، دستور اختصاصی و سخت‌گیرانه‌تر آن‌ها مقدم است.
در دوره شیمی‌درمانی، تب را مثل علامت یک سرماخوردگی معمولی مدیریت نکنید. اهمیت تب فقط به خود عدد دماسنج مربوط نیست؛ نوع درمان، احتمال افت سلول‌های دفاعی خون، علائم همراه و دستور اختصاصی تیم درمان هم در تصمیم‌گیری نقش دارند.
CDC به بیمارانی که شیمی‌درمانی دریافت می‌کنند توصیه می‌کند اگر دمای بدن به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر رسید، فوراً با پزشک تماس بگیرند. در چنین وضعیتی منتظر نمانید ببینید تب خودبه‌خود پایین می‌آید یا تا وقت ویزیت بعدی صبر کنید.
اگر تیم درمان برای شما شماره یا مسیر مشخصی برای مشکلات خارج از ساعت کاری تعیین کرده، از همان مسیر استفاده کنید. اگر به تیم درمان دسترسی ندارید، منتظر نمانید و برای ارزیابی اورژانسی اقدام کنید؛ لازم نیست حال‌تان بدتر شود تا این کار را انجام دهید.
ممکن است در برگه آموزش شیمی‌درمانی یا دستور پزشک عددی پایین‌تر از ۳۸ درجه دیده باشید. این لزوماً به معنی تناقض منابع نیست. مراکز درمانی مختلف برای تماس بیمار پروتکل‌های متفاوتی دارند؛ برای مثال بعضی منابع معتبر بریتانیایی از آستانه ۳۷٫۵ درجه استفاده می‌کنند، در حالی که CDC آستانه ۳۸ درجه را برای تماس فوری ذکر می‌کند.
برای شما، دستور اختصاصی تیمی که درمان‌تان را می‌شناسد مقدم است. اگر گفته‌اند از دمای پایین‌تری تماس بگیرید، منتظر رسیدن تب به ۳۸ درجه نمانید.
عدد طبیعی یا نزدیک به طبیعی دماسنج به‌تنهایی عفونت جدی را رد نمی‌کند. همچنین دمای پایین‌تر از حد معمول — در برخی راهنماهای معتبر سرطان، زیر ۳۶ درجه سانتی‌گراد — هم باید فوری به تیم درمان گزارش شود؛ پایین بودن عدد دماسنج به‌تنهایی نشانه اطمینان‌بخش نیست. NICE تأکید می‌کند که افراد تحت درمان سرطان ممکن است در سپسیس تب واضح نداشته باشند. منابع تخصصی سرطان نیز هشدار می‌دهند که در نوتروپنی شدید، علائم معمول عفونت می‌تواند کم‌رنگ باشد.
بنابراین اگر به‌طور ناگهانی بسیار بدحال شده‌اید، لرز شدید دارید، نفس‌کشیدن سخت شده، گیج یا بی‌حال شده‌اید یا وضعیت‌تان سریع رو به بدتر شدن است، منتظر بالا رفتن تب نمانید و برای ارزیابی فوری اقدام کنید.
بعضی داروهای شیمی‌درمانی علاوه بر سلول‌های سرطانی، روی مغز استخوان و تولید برخی سلول‌های خونی هم اثر می‌گذارند. یکی از پیامدهای احتمالی، کاهش نوتروفیل‌هاست؛ نوعی گلبول سفید که در دفاع بدن در برابر عفونت نقش مهمی دارد. به کاهش این سلول‌ها «نوتروپنی» می‌گویند.
وقتی نوتروفیل‌ها پایین باشند، بدن ممکن است نتواند با عفونت به همان شکل معمول مقابله کند. به همین دلیل تب می‌تواند اولین یا تنها علامت هشدار باشد و عفونت در بعضی بیماران سریع‌تر به وضعیت جدی تبدیل شود. البته همه بیماران و همه رژیم‌های شیمی‌درمانی به یک اندازه دچار نوتروپنی نمی‌شوند و خطر فردی را باید تیم درمان بر اساس نوع درمان و آزمایش‌های خون ارزیابی کند.
برای تصمیم فوری درباره تب لازم نیست خودتان از روی برگه آزمایش تشخیص دهید که نوتروپنی دارید یا نه. اگر پزشک گفته است نوتروفیل‌های شما پایین است، اهمیت تب بیشتر می‌شود؛ اما حتی اگر عدد آخر آزمایش را نمی‌دانید، رسیدن دما به آستانه هشدار یا بدحال‌شدن دلیل کافی برای تماس با تیم درمان است.
توضیح کامل اینکه چرا گلبول‌های سفید بعد از شیمی‌درمانی کم می‌شوند، چه زمانی ممکن است به پایین‌ترین مقدار برسند و آزمایش خون چگونه تفسیر می‌شود، را در مقاله‌ای جداگانه با عنوان «علت کاهش گلبول سفید بعد از شیمی‌درمانی چیست؟» بررسی می‌کنیم.
در این مقاله، ۳۸ درجه پیش از هر چیز آستانه اقدام بیمار است: CDC می‌گوید در طول شیمی‌درمانی، دمای ۳۸ درجه یا بیشتر نیازمند تماس فوری با پزشک است. هدف این توصیه این است که وقتی احتمال عفونت جدی مطرح است، ارزیابی بیمار به تأخیر نیفتد.
اما «از چه دمایی باید تماس بگیرم؟» با «پزشک چگونه تب نوتروپنیک یا سپسیس نوتروپنیک را تشخیص می‌دهد؟» یک سؤال نیست. تشخیص پزشکی فقط بر اساس یک عدد دماسنج انجام نمی‌شود؛ وضعیت بالینی، آزمایش خون و تعداد نوتروفیل‌ها و نشانه‌های احتمالی عفونت هم بررسی می‌شوند. NICE نیز در تعریف بالینی خود دما را در کنار نوتروپنی و علائم سپسیس می‌سنجد.
این تفاوت یک نتیجه عملی مهم دارد: برای درخواست کمک، منتظر جواب آزمایش خون یا تأیید نوتروپنی نمانید. ارزیابی اینکه واقعاً تب نوتروپنیک وجود دارد یا علت دیگری مطرح است، کار تیم پزشکی است.
از طرف دیگر، عدد ۳۸ درجه هم مجوز صبر کردن در همه شرایط زیر این عدد نیست. اگر تیم درمان شما آستانه پایین‌تری تعیین کرده یا بدون تب بالا علائم جدی دارید، اقدام زودتر منطقی و ایمن‌تر است.
تب در دوره شیمی‌درمانی به‌تنهایی مهم است، اما بعضی نشانه‌ها احتمال یک عفونت جدی یا سپسیس را بیشتر مطرح می‌کنند. اگر هر یک از موارد زیر شدید، جدید یا رو به بدتر شدن است، ارزیابی اورژانسی را عقب نیندازید:
· گیجی جدید، اختلال هوشیاری یا تغییر واضح رفتار؛
· تنگی نفس شدید یا بدترشونده؛
· لرز شدید و کنترل‌نشده یا حال عمومی بسیار بد؛
· سرگیجه شدید، احساس غش یا ضعف ناگهانی قابل‌توجه؛
· پوست سرد و مرطوب، رنگ‌پریدگی شدید یا تغییر غیرعادی رنگ پوست؛
· بسیار کم شدن ادرار یا ادرار نکردن؛
· بدتر شدن سریع وضعیت عمومی.
نشانه‌های موضعی عفونت هم مهم‌اند؛ مثل سرفه یا گلودرد جدید، سوزش ادرار، اسهال، زخم یا التهاب دهان، یا قرمزی، درد، تورم و ترشح در محل کاتتر، پورت یا زخم. وجود یکی از این علائم به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که سپسیس رخ داده است، اما در بیمار تحت درمان سرطان دلیل خوبی برای تماس سریع با تیم درمان است.
اولین اشتباه، صبر کردن برای ویزیت بعدی است. اگر دما به آستانه‌ای رسیده که تیم درمان برای شما تعیین کرده یا به‌طور واضح بدحال هستید، موضوع باید همان زمان پیگیری شود.
اشتباه دوم این است که فقط برای پایین آوردن عدد تب، خودسرانه داروی تب‌بر بخورید و بعد تصمیم بگیرید آیا نیاز به تماس هست یا نه. NCI و منابع تخصصی سرطان هشدار می‌دهند داروهایی مثل استامینوفن/پاراستامول و ایبوپروفن می‌توانند تب را پایین بیاورند و نشانه مهمی از عفونت را پنهان کنند. اگر تیم درمان قبلاً برای چنین شرایطی دستور مشخصی داده است، همان دستور را دنبال کنید؛ در غیر این صورت برای تب جدید ابتدا با آن‌ها هماهنگ شوید.
همچنین از روی زمان سپری‌شده از شیمی‌درمانی یا یک آزمایش قدیمی نتیجه نگیرید که «الان دیگر خطر نوتروپنی وجود ندارد». شدت و زمان افت سلول‌های خونی به نوع درمان و شرایط فرد بستگی دارد و ارزیابی آن وظیفه تیم درمان است.
اگر مسیر فوری اختصاصی ندارید یا تیم درمان پاسخ نمی‌دهد، برای ارزیابی اورژانسی منتظر نمانید؛ به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
در تریاژ از همان ابتدا بگویید که سرطان دارید و در حال دریافت شیمی‌درمانی هستید. CDC مشخصاً توصیه می‌کند بیمار شیمی‌درمانی این موضوع را هنگام مراجعه به اورژانس اعلام کند، چون تب در این شرایط می‌تواند نشانه عفونت خطرناک باشد و نیاز به ارزیابی سریع دارد.
اطلاعاتی که بهتر است آماده داشته باشید عبارت‌اند از:
· بالاترین دمایی که اندازه گرفته‌اید و زمان اندازه‌گیری آن؛
· زمان آخرین جلسه شیمی‌درمانی؛
· علائم همراه و زمان شروع آن‌ها؛
· داروهایی که برای تب یا درد مصرف کرده‌اید؛
· وجود پورت، PICC یا کاتتر و هر تغییر در محل آن، اگر مرتبط است.
این اطلاعات جای معاینه و آزمایش را نمی‌گیرد، اما به تیم اورژانس کمک می‌کند زمینه درمان سرطان را از ابتدای ارزیابی بداند.
نه. تب در فرد مبتلا به سرطان می‌تواند علت‌های دیگری هم داشته باشد؛ از جمله واکنش به بعضی داروها یا درمان‌ها، التهاب و برخی علت‌های غیرعفونی. بنابراین تب به‌تنهایی تشخیص عفونت یا سپسیس نیست.
اما نکته مهم این است که در دوره شیمی‌درمانی نمی‌توان در خانه فقط از روی شکل تب یا حال عمومی با اطمینان عفونت را رد کرد. چون عفونت یکی از علت‌های مهم تب است و در بعضی بیماران، به‌ویژه هنگام کاهش نوتروفیل‌ها، می‌تواند سریع جدی شود، اولویت با ارزیابی به‌موقع است؛ تشخیص علت بعد از آن انجام می‌شود.
اگر در دوره شیمی‌درمانی دمای بدن به ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر رسیده است، منتظر ویزیت بعدی، تکرار چندباره تب یا بدتر شدن علائم نمانید و همان موقع طبق مسیر فوری تیم درمان اقدام کنید. اگر تیم درمان شما آستانه پایین‌تری تعیین کرده، همان عدد مقدم است.
همچنین اگر بدون تب بالا به‌طور واضح بدحال شده‌اید یا علائمی مثل تنگی نفس شدید، گیجی، غش، لرز شدید، کاهش واضح ادرار یا بدتر شدن سریع حال عمومی دارید، منتظر رسیدن دما به ۳۸ درجه نمانید. و پیش از اینکه با داروی تب‌بر علامت را پنهان کنید، دستور اختصاصی تیم درمان را اجرا کنید یا با آن‌ها تماس بگیرید.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.