تغییر ظاهر ناخن‌های دست و پا یکی از عوارض احتمالی بعضی داروهای شیمی‌درمانی است. برخی بیماران متوجه ایجاد خطوط سفید یا تیره روی ناخن، افزایش شکنندگی، تغییر سرعت رشد یا حساسیت اطراف ناخن می‌شوند. در مواردی نیز ممکن است ناخن از بستر خود فاصله بگیرد.
این تغییرات همیشه نشانه مشکل جدی نیستند، اما گاهی درد، التهاب یا عفونت در اطراف ناخن ایجاد می‌شود که به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
تغییر ناخن‌ها در طول شیمی‌درمانی می‌تواند به اثر دارو بر رشد ناخن و بافت‌های اطراف آن مربوط باشد؛ بااین‌حال، علت تمام تغییرات ناخن یکسان نیست و باید بر اساس نوع دارو و علائم همراه بررسی شود.
چرا شیمی‌درمانی روی ناخن‌ها اثر می‌گذارد؟
ناخن در بخشی به نام ماتریکس ناخن ساخته می‌شود. این ناحیه در تولید و رشد صفحه ناخن نقش دارد.
بعضی داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند بر فعالیت سلول‌های درگیر در رشد ناخن اثر بگذارند.
در نتیجه، ممکن است رشد ناخن کندتر شود یا تغییراتی در سطح، ضخامت و استحکام آن ایجاد شود.
همچنین پوست اطراف ناخن ممکن است در اثر بعضی درمان‌ها خشک یا حساس شود.
شدت این تغییرات به نوع داروی ضدسرطان، مدت درمان و ویژگی‌های فردی بستگی دارد.
کدام داروهای شیمی‌درمانی ممکن است باعث تغییر ناخن شوند؟
تغییرات ناخن با داروهای مختلفی گزارش شده‌اند.
برای مثال، داروهای خانواده تاکسان‌ها مانند پاکلیتاکسل و دوستاکسل می‌توانند با تغییرات ناخن همراه باشند.
بر اساس اطلاعات Macmillan Cancer Support، بیمارانی که بعضی رژیم‌های حاوی تاکسان دریافت می‌کنند ممکن است خطوط سفید یا تیره، شکنندگی و حتی شل‌شدن ناخن را تجربه کنند.
با این حال، تمام بیماران دریافت‌کننده این داروها دچار چنین عوارضی نمی‌شوند.
همچنین مشاهده تغییر ناخن به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که بیمار چه دارویی دریافت کرده است.
انواع تغییر ناخن بعد از شیمی‌درمانی
تغییر ناخن | توضیح احتمالی |
شکنندگی | ناخن ممکن است آسان‌تر ترک بخورد یا بشکند |
شیارهای عرضی | گاهی با تغییر موقت رشد ناخن ارتباط دارند |
خطوط سفید یا تیره | ممکن است در دوره درمان ایجاد شوند |
تغییر رنگ | صفحه ناخن ممکن است روشن‌تر یا تیره‌تر شود |
جداشدن از بستر | ممکن است بخشی از ناخن از پوست زیر آن فاصله بگیرد |
التهاب اطراف ناخن | ممکن است با تحریک یا عفونت همراه باشد |
این تغییرات از نظر علت و اهمیت بالینی یکسان نیستند.
خطوط عرضی روی ناخن چیست؟
گاهی در سطح ناخن شیارهای عرضی ایجاد می‌شوند که به آن‌ها خطوط بو یا Beau's lines گفته می‌شود.
این خطوط ممکن است پس از اختلال موقت در رشد ناخن ظاهر شوند.
شیمی‌درمانی یکی از علت‌های احتمالی چنین تغییراتی است؛ اما بیماری‌های شدید، بعضی عفونت‌ها و سایر شرایط نیز می‌توانند با آن‌ها ارتباط داشته باشند.
وجود خطوط بو به‌تنهایی نشانه سرطان یا شکست درمان نیست.
چرا ناخن‌ها تیره می‌شوند؟
تغییر رنگ ناخن ممکن است با افزایش رنگ‌دانه یا تغییرات دیگر در صفحه ناخن همراه باشد.
در بعضی بیماران، این تغییر طی دوره درمان ایجاد می‌شود و پس از پایان آن به‌تدریج همراه رشد ناخن از بین می‌رود.
بااین‌حال، هر تغییر رنگ جدید نباید بدون بررسی به شیمی‌درمانی نسبت داده شود.
به‌خصوص ایجاد یک نوار تیره جدید یا در حال تغییر در یک ناخن، تغییر رنگ نامنظم یا گسترش رنگ به پوست اطراف ناخن باید توسط پزشک ارزیابی شود.
چرا ناخن‌ها شکننده می‌شوند؟
بعضی بیماران در طول درمان متوجه می‌شوند ناخن‌ها راحت‌تر می‌شکنند یا لایه‌لایه می‌شوند.
این وضعیت ممکن است با تغییر در رشد و ساختار ناخن ارتباط داشته باشد.
همچنین تماس مکرر با مواد شوینده و آسیب‌های مکانیکی می‌تواند شکنندگی را تشدید کند.
مراقبت ملایم و محافظت از ناخن‌ها ممکن است به کاهش آسیب اضافی کمک کند.
جداشدن ناخن از بستر یا Onycholysis چیست؟
اونیکولیز به جداشدن صفحه ناخن از بستر زیر آن گفته می‌شود.
این مشکل ممکن است در بعضی بیماران تحت شیمی‌درمانی، به‌ویژه با برخی داروهای تاکسان، رخ دهد.
در این وضعیت ممکن است فضای خالی زیر ناخن دیده شود.
گاهی جداشدن ناخن بدون درد قابل توجه است؛ اما در برخی بیماران با حساسیت، خونریزی یا عفونت همراه می‌شود.
اگر ناخن شروع به جداشدن کرده، بیمار نباید آن را به‌زور از بستر جدا کند.
بهتر است ناخن از ضربه و کشش محافظت شود و تیم درمان وضعیت را بررسی کند.
آیا جداشدن ناخن خطر عفونت دارد؟
بله، ممکن است.
وقتی ناخن آسیب می‌بیند یا از بستر جدا می‌شود، ممکن است محافظت طبیعی از بافت زیر آن کاهش یابد.
اگر اطراف ناخن قرمز، گرم، متورم یا دردناک شده باشد، احتمال التهاب یا عفونت مطرح می‌شود.
وجود ترشح چرکی یا تب نیز نیازمند توجه پزشکی است.
در بیمارانی که به علت شیمی‌درمانی دچار کاهش نوتروفیل‌ها شده‌اند، عفونت ممکن است اهمیت بیشتری داشته باشد.
التهاب اطراف ناخن یا پارونیشیا چیست؟
پارونیشیا به التهاب بافت‌های اطراف ناخن گفته می‌شود.
این التهاب ممکن است ناشی از عفونت یا عوامل غیرعفونی باشد.
علائم می‌توانند شامل قرمزی، تورم، درد و در بعضی موارد ترشح باشند.
بر اساس اطلاعات Macmillan درباره داروهایی مانند پاکلیتاکسل، درد و تورم پوست اطراف ناخن باید به مرکز درمان گزارش شود؛ زیرا ممکن است نشانه عفونت باشد.
درمان به علت التهاب بستگی دارد و نباید بدون تشخیص، آنتی‌بیوتیک یا داروی ضدقارچ مصرف شود.
هنگام شیمی‌درمانی چگونه از ناخن‌ها مراقبت کنیم؟
ناخن‌ها را کوتاه و مرتب نگه دارید
ناخن کوتاه کمتر احتمال دارد به اشیا گیر کند یا دچار آسیب مکانیکی شود.
بهتر است برای صاف‌کردن لبه‌ها از سوهان مناسب و با فشار ملایم استفاده شود.
اگر ناخن بسیار شکننده یا دردناک شده است، باید از کوتاه‌کردن تهاجمی آن خودداری کرد.
از دستکش محافظ استفاده کنید
هنگام شستن ظروف، نظافت یا باغبانی، دستکش محافظ می‌تواند تماس ناخن‌ها با مواد شوینده و آسیب مکانیکی را کاهش دهد.
باقی‌ماندن طولانی دست‌ها در محیط مرطوب نیز ممکن است برای ناخن‌های آسیب‌دیده مناسب نباشد.
دست‌ها و پوست اطراف ناخن را مرطوب نگه دارید
استفاده از مرطوب‌کننده مناسب برای دست و اطراف ناخن می‌تواند به کاهش خشکی پوست کمک کند.
اما مرطوب‌کننده، عفونت ناخن را درمان نمی‌کند.
اگر پوست اطراف ناخن زخم، ترشح یا التهاب قابل توجه دارد، انتخاب محصول باید با نظر تیم درمان انجام شود.
کفش مناسب بپوشید
در صورت تغییر ناخن‌های پا، کفش تنگ ممکن است موجب فشار و درد بیشتر شود.
کفش راحت با فضای کافی برای انگشتان می‌تواند به کاهش اصطکاک کمک کند.
همچنین بهتر است ناخن‌های پا از ضربه محافظت شوند.
آیا لاک‌زدن در شیمی‌درمانی ممنوع است؟
نمی‌توان یک ممنوعیت عمومی برای تمام بیماران تعیین کرد.
بااین‌حال، اگر ناخن ترک‌خورده، دردناک، جداشده یا دارای نشانه‌های التهاب است، استفاده از لاک یا محصولات آرایشی می‌تواند ارزیابی و مراقبت از ناخن را دشوار کند.
Macmillan توصیه می‌کند در ناخن‌های آسیب‌دیده از لاک یا ناخن مصنوعی استفاده نشود.
همچنین استفاده از پاک‌کننده‌های قوی یا محصولات تحریک‌کننده ممکن است باعث خشکی بیشتر شود.
آیا کاشت ناخن و مانیکور مناسب است؟
در طول بعضی درمان‌های ضدسرطان، انجام مانیکور و پدیکور تهاجمی ممکن است خطر آسیب پوست و عفونت را افزایش دهد.
برداشتن کوتیکول، سوهان‌کشی شدید یا استفاده از ابزار غیربهداشتی می‌تواند مشکل‌ساز شود.
به همین دلیل، بهتر است بیمار درباره انجام این اقدامات با تیم درمان مشورت کند.
در بیماران دارای ناخن آسیب‌دیده، کاشت ناخن یا ژل ممکن است مناسب نباشد.
آیا دستکش سرد از آسیب ناخن پیشگیری می‌کند؟
روش‌های خنک‌سازی دست و پا در برخی مطالعات مربوط به عوارض ناخن ناشی از تاکسان‌ها بررسی شده‌اند.
بااین‌حال، نتایج مطالعات و روش‌های اجرای خنک‌سازی یکسان نیستند.
نمی‌توان از این شواهد نتیجه گرفت که استفاده از دستکش سرد برای تمام بیماران مفید یا ضروری است.
همچنین در بعضی بیماران دارای اختلال گردش خون یا حساسیت شدید به سرما، این روش ممکن است مناسب نباشد.
بنابراین اجرای آن باید مطابق پروتکل مرکز و پس از ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا مکمل بیوتین برای ناخن‌های آسیب‌دیده ضروری است؟
شواهد کافی برای توصیه روتین مکمل بیوتین به تمام بیماران دارای تغییر ناخن ناشی از شیمی‌درمانی وجود ندارد.
همچنین مصرف دوزهای بالای بیوتین ممکن است با بعضی آزمایش‌های آزمایشگاهی تداخل ایجاد کند.
بنابراین بیمار نباید صرفاً برای تقویت ناخن، مکمل‌های پرمقدار را بدون مشورت با تیم درمان مصرف کند.
اگر کمبود تغذیه‌ای یا بیماری دیگری مطرح باشد، بررسی اختصاصی لازم است.
آیا تغییر ناخن بعد از پایان شیمی‌درمانی برطرف می‌شود؟
در بسیاری از بیماران، تغییرات ناخن با رشد ناخن جدید به‌تدریج کمتر می‌شوند.
بااین‌حال، بهبود ممکن است زمان‌بر باشد؛ زیرا رشد ناخن به‌صورت تدریجی انجام می‌شود.
ناخن‌های پا نیز معمولاً نسبت به ناخن‌های دست آهسته‌تر رشد می‌کنند.
اگر آسیب شدید باشد یا عفونت و مشکلات دیگر وجود داشته باشند، ممکن است به مراقبت طولانی‌تری نیاز باشد.
بنابراین نباید برای همه بیماران زمان ثابت و تضمین‌شده‌ای برای بازگشت ظاهر طبیعی ناخن تعیین کرد.
چه زمانی تغییر ناخن باید فوری بررسی شود؟
اگر بیمار دچار درد قابل توجه، تورم و قرمزی پیشرونده اطراف ناخن، ترشح چرکی یا خونریزی شده است، باید با تیم درمان تماس بگیرد.
تب در طول شیمی‌درمانی نیز باید فوراً مطابق دستور مرکز انکولوژی گزارش شود.
همچنین جداشدن گسترده ناخن یا ناتوانی در انجام فعالیت‌های روزمره به دلیل درد نیازمند ارزیابی است.
سؤالات متداول
۱. آیا سیاه‌شدن ناخن بعد از شیمی‌درمانی طبیعی است؟
تغییر رنگ ناخن ممکن است از عوارض بعضی داروهای شیمی‌درمانی باشد؛ اما هر تغییر رنگ جدید، به‌خصوص نوار تیره نامنظم یا در حال تغییر، باید بررسی شود.
۲. آیا ناخنی که در شیمی‌درمانی جدا شده دوباره رشد می‌کند؟
در بسیاری از موارد، پس از پایان اثر درمان و در صورت حفظ ساختارهای رشد ناخن، ناخن جدید به‌تدریج رشد می‌کند. شدت آسیب و وجود عفونت می‌توانند بر روند بهبود اثر بگذارند.
۳. چه زمانی التهاب اطراف ناخن خطرناک است؟
درد شدید، قرمزی یا تورم پیشرونده، ترشح چرکی و تب از علائمی هستند که نیازمند بررسی پزشکی‌اند؛ به‌ویژه در بیمارانی که احتمال کاهش گلبول‌های سفید دارند.
جمع‌بندی
شیمی‌درمانی می‌تواند در بعضی بیماران باعث تغییر رنگ، شکنندگی، شیارهای سطحی یا جداشدن ناخن شود.
این تغییرات به نوع داروی مصرفی و شرایط بیمار بستگی دارند و معمولاً به معنی پیشرفت سرطان نیستند.
مراقبت ملایم، استفاده از مرطوب‌کننده مناسب، محافظت در برابر ضربه و پرهیز از اقدامات تهاجمی روی ناخن‌ها ممکن است مفید باشد.
بااین‌حال، وجود درد، ترشح، تورم یا تب باید جدی گرفته شود.
در بسیاری از بیماران، تغییرات ناخن پس از پایان درمان به‌تدریج بهتر می‌شوند؛ اما مدت بهبود یکسان نیست.
منابع علمی معتبر
۱. National Cancer Institute (NCI).
Skin and Nail Changes and Cancer Treatment.
https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/skin-nail-changes
۲. Macmillan Cancer Support.
Skin and nail changes from cancer treatment.
۳. Macmillan Cancer Support.
Paclitaxel.
https://www.macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/treatments-and-drugs/paclitaxel
۴. Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust.
SACT side effects: Skin and Nail Changes.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.