پس از جراحی سرطان کولون، یکی از مهم‌ترین مدارکی که در اختیار تیم درمان قرار می‌گیرد، گزارش پاتولوژی نمونه جراحی است.
این گزارش فقط وجود سرطان را تأیید نمی‌کند؛ بلکه اطلاعاتی درباره نوع تومور، عمق نفوذ آن، وضعیت غدد لنفاوی، حاشیه‌های برداشت و بعضی عوامل مرتبط با خطر عود ارائه می‌دهد.
گزارش پاتولوژی سرطان کولون یکی از پایه‌های اصلی تعیین مرحله بیماری و تصمیم درباره نیاز به درمان تکمیلی پس از جراحی است.
برای مثال، ممکن است دو بیمار هر دو آدنوکارسینوم کولون داشته باشند، اما یکی در مرحله دو با عوامل خطر پایین باشد و دیگری در مرحله سه با درگیری غدد لنفاوی قرار گیرد.
در چنین شرایطی، برنامه درمانی آن‌ها لزوماً یکسان نخواهد بود.
بااین‌حال، پاتولوژی به‌تنهایی تمام تصمیم درمانی را مشخص نمی‌کند. پزشک باید نتیجه آن را در کنار تصویربرداری، وضعیت عمومی بیمار، بیماری‌های همراه و آزمایش‌های مولکولی تفسیر کند.
گزارش پاتولوژی سرطان کولون چیست؟
گزارش پاتولوژی سندی است که متخصص پاتولوژی پس از بررسی نمونه بافتی تهیه می‌کند.
اگر نمونه مربوط به بیوپسی کولونوسکوپی باشد، معمولاً اطلاعات محدودی درباره نوع ضایعه و بعضی ویژگی‌های آن ارائه می‌شود.
اما اگر بخشی از کولون همراه با غدد لنفاوی مربوط در جراحی برداشته شده باشد، گزارش می‌تواند اطلاعات بیشتری برای مرحله‌بندی پاتولوژیک فراهم کند.
کالج پاتولوژیست‌های آمریکا یا CAP برای گزارش استاندارد نمونه‌های برداشت‌شده کولون و رکتوم پروتکل اختصاصی منتشر کرده است.
این پروتکل به پزشکان کمک می‌کند اطلاعات مهم برای تصمیم درمانی را به شکلی منظم گزارش کنند.
تفاوت پاتولوژی بیوپسی و پاتولوژی جراحی چیست؟
ویژگی | بیوپسی کولونوسکوپی | نمونه جراحی |
تأیید نوع بافتی | معمولاً امکان‌پذیر | امکان‌پذیر |
بررسی کامل عمق تهاجم | معمولاً محدود | در بسیاری از موارد امکان‌پذیر |
بررسی حاشیه‌های برداشت | معمولاً امکان‌پذیر نیست؛ در برداشت کامل پولیپ متفاوت است | معمولاً انجام می‌شود |
بررسی غدد لنفاوی | معمولاً خیر | در صورت برداشت غدد، بله |
تعیین pT و pN | معمولاً کامل نیست | اغلب امکان‌پذیر |
آزمایش MMR/MSI | در صورت کفایت نمونه ممکن است | ممکن است |
بنابراین نتیجه بیوپسی اولیه لزوماً جایگزین گزارش نهایی جراحی نیست.
مهم‌ترین بخش‌های گزارش پاتولوژی کدام‌اند؟
گزارش استاندارد ممکن است شامل موارد زیر باشد:
نوع بافت‌شناسی سرطان
درجه تمایز یا گرید
اندازه و محل تومور
عمق تهاجم در دیواره روده
وضعیت حاشیه‌های جراحی
تهاجم لنفی‌عروقی
تهاجم اطراف اعصاب
وضعیت جوانه‌زنی تومور
تعداد غدد لنفاوی بررسی‌شده و درگیر
وجود رسوبات توموری
مرحله پاتولوژیک pTNM
نتیجه بررسی‌های مولکولی یا ایمونوهیستوشیمی در صورت انجام
هر یک از این موارد معنای متفاوتی دارند و باید در کنار سایر یافته‌ها بررسی شوند.
آدنوکارسینوم کولون چیست؟
آدنوکارسینوم شایع‌ترین نوع سرطان کولون است.
این سرطان از سلول‌های غده‌ای مخاط روده منشأ می‌گیرد.
در بعضی گزارش‌ها ممکن است زیرگونه‌های بافت‌شناسی نیز ذکر شوند؛ مانند آدنوکارسینوم موسینی یا کارسینوم سلول حلقه‌نگینی.
این اصطلاحات به ویژگی‌های میکروسکوپی تومور مربوط هستند.
اما وجود یک زیرگونه بافتی به‌تنهایی برنامه کامل درمان را مشخص نمی‌کند.
مرحله بیماری و سایر عوامل اهمیت بیشتری دارند.
گرید تومور در پاتولوژی چه معنایی دارد؟
گرید به میزان شباهت سلول‌های سرطانی به سلول‌های طبیعی و ویژگی‌های تمایز بافتی اشاره دارد.
در سرطان کولون، ممکن است تومور با تمایز خوب، متوسط یا ضعیف توصیف شود.
در گزارش‌های جدید، تقسیم‌بندی دودسته‌ای کم‌درجه و پردرجه نیز کاربرد دارد.
آیا گرید بالا به معنی مرحله بالاتر است؟
خیر.
گرید و مرحله دو مفهوم متفاوت هستند.
گرید ویژگی‌های میکروسکوپی تومور را توصیف می‌کند.
در مقابل، مرحله نشان‌دهنده میزان گسترش بیماری است.
ممکن است توموری با گرید بالا هنوز در مرحله نسبتاً زودرس باشد یا توموری با گرید پایین در مرحله پیشرفته‌تری قرار داشته باشد.
مرحله TNM چیست؟
سیستم TNM از سه بخش تشکیل شده است.
T میزان گسترش تومور اولیه را نشان می‌دهد.
N وضعیت غدد لنفاوی منطقه‌ای را مشخص می‌کند.
M به وجود یا نبود متاستاز دوردست اشاره دارد.
در گزارش پاتولوژی جراحی، ممکن است برای T و N از پیشوند p استفاده شود؛ مانند pT3 یا pN1.
اما وضعیت M همیشه از نمونه جراحی کولون قابل تعیین نیست.
برای مثال، اگر بافت یک متاستاز دوردست نمونه‌برداری نشده باشد، ممکن است مرحله M بر اساس بررسی بالینی و تصویربرداری تعیین شود.
مرحله T در سرطان کولون چگونه تعیین می‌شود؟
مرحله T | مفهوم |
Tis | کارسینوم درجا یا محدود به مخاط طبق معیار مرحله‌بندی |
T1 | تهاجم به زیرمخاط |
T2 | تهاجم به لایه عضلانی اصلی روده |
T3 | عبور از لایه عضلانی و گسترش به بافت اطراف کولون |
T4a | نفوذ به سطح صفاق احشایی |
T4b | تهاجم مستقیم به اندام‌ها یا ساختارهای مجاور |
تعیین این مراحل نیازمند بررسی دقیق نمونه جراحی است.
برای مثال، وجود سرطان در زیرمخاط با درگیری لایه عضلانی اصلی روده یکسان نیست.
آیا T3 و T4 تفاوت مهمی دارند؟
بله.
در تومور T3، سرطان از لایه عضلانی عبور کرده و وارد بافت اطراف شده است.
در مقابل، T4 نشان‌دهنده گسترش پیشرفته‌تر موضعی است.
در راهنمای ASCO برای درمان کمکی سرطان کولون مرحله دو، تومورهای T4 از عوامل مهم خطر بالاتر عود محسوب می‌شوند.
به همین دلیل، T4 بودن می‌تواند در تصمیم درباره شیمی‌درمانی پس از جراحی اهمیت داشته باشد.
اما T4 به‌تنهایی نشان‌دهنده متاستاز دوردست نیست.
غدد لنفاوی در پاتولوژی چه اهمیتی دارند؟
غدد لنفاوی منطقه‌ای از مهم‌ترین بخش‌های مرحله‌بندی سرطان کولون هستند.
در جراحی استاندارد، بخشی از بافت لنفاوی مربوط همراه کولون برداشته می‌شود.
سپس متخصص پاتولوژی غدد را شناسایی و بررسی می‌کند.
وجود سرطان در غدد لنفاوی می‌تواند مرحله N را تغییر دهد.
در بیمار بدون متاستاز دوردست، درگیری غدد لنفاوی منطقه‌ای معمولاً با مرحله سه بیماری ارتباط دارد.
pN0، pN1 و pN2 چه معنایی دارند؟
در طبقه‌بندی سرطان کولون:
N0 به نبود متاستاز در غدد لنفاوی منطقه‌ای اشاره دارد.
N1 معمولاً به درگیری یک تا سه غده منطقه‌ای مربوط است؛ البته زیرگروه N1c نیز وجود دارد.
N2 به درگیری چهار غده لنفاوی یا بیشتر اشاره دارد.
برای مثال، اگر از ۱۸ غده بررسی‌شده، دو غده حاوی متاستاز باشند، نتیجه ممکن است در دسته pN1 قرار گیرد.
اما گزارش دقیق زیرگروه باید بر اساس معیار مرحله‌بندی تعیین شود.
چرا بررسی حداقل ۱۲ غده لنفاوی اهمیت دارد؟
تعداد غدد لنفاوی بررسی‌شده می‌تواند بر دقت تعیین مرحله N اثر بگذارد.
اگر تعداد کمی غده بررسی شود، ممکن است احتمال شناسایی‌نشدن درگیری میکروسکوپی افزایش یابد.
NCI و راهنمای ASCO حداقل ۱۲ غده لنفاوی بررسی‌شده را معیار مهمی در ارزیابی سرطان کولون مطرح می‌کنند.
همچنین در مرحله دو، بررسی کمتر از ۱۲ غده یکی از عوامل خطر است که ممکن است تصمیم درباره شیمی‌درمانی کمکی را تحت تأثیر قرار دهد.
اما وجود کمتر از ۱۲ غده در نمونه به‌تنهایی به معنی باقی‌ماندن قطعی سرطان یا اشتباه بودن جراحی نیست.
سن، وضعیت بیمار، کیفیت جراحی، ویژگی‌های نمونه و فرایند بررسی پاتولوژی نیز ممکن است بر تعداد غدد شناسایی‌شده اثر بگذارند.
آیا تعداد غدد منفی بیشتر همیشه بهتر است؟
تعداد مناسب غدد بررسی‌شده به افزایش اطمینان از مرحله‌بندی کمک می‌کند.
اما نمی‌توان صرفاً با مقایسه دو عدد، نتیجه قطعی درباره کیفیت درمان یا پیش‌آگهی دو بیمار گرفت.
مهم است که نمونه جراحی به شکل مناسب برداشته و بررسی شده باشد.
همچنین تعداد غدد مثبت و سایر ویژگی‌های بیماری باید در تفسیر در نظر گرفته شوند.
رسوبات توموری یا Tumor Deposits چیست؟
رسوبات توموری به کانون‌هایی از سرطان در بافت اطراف روده گفته می‌شود که با معیارهای مشخص، غده لنفاوی درگیر محسوب نمی‌شوند.
وجود این کانون‌ها ممکن است در تعیین مرحله و پیش‌آگهی اهمیت داشته باشد.
در برخی شرایط، اگر غدد لنفاوی منطقه‌ای فاقد متاستاز باشند اما رسوبات توموری وجود داشته باشد، مرحله pN1c مطرح می‌شود.
اما وجود رسوبات توموری در کنار غدد لنفاوی مثبت نیز باید در گزارش ثبت شود، هرچند تعیین دسته N بر اساس قواعد اختصاصی انجام می‌شود.
حاشیه جراحی منفی چه معنایی دارد؟
حاشیه جراحی به لبه‌های مشخص نمونه برداشت‌شده اشاره دارد.
اگر در حاشیه ارزیابی‌شده سرطان مهاجم مشاهده نشود، حاشیه ممکن است منفی گزارش شود.
اما معنای دقیق «حاشیه منفی» به نوع حاشیه و فاصله آن از تومور بستگی دارد.
در جراحی کولون، حاشیه‌های نزدیک و دور روده و در موارد مربوط حاشیه رادیال یا مزانتریک اهمیت دارند.
اگر حاشیه مثبت باشد، ممکن است احتمال بیماری باقیمانده مطرح شود.
به همین دلیل، این یافته باید در جلسه تصمیم‌گیری درمانی بررسی شود.
تفاوت R0، R1 و R2 چیست؟
این اصطلاحات به وضعیت کلی برداشت تومور مربوط هستند:
وضعیت | مفهوم کلی |
R0 | برداشت بدون شواهد تومور باقیمانده در حاشیه‌ها |
R1 | باقی‌ماندن میکروسکوپی سرطان |
R2 | باقی‌ماندن قابل مشاهده یا ماکروسکوپی سرطان |
اما R-status همیشه صرفاً از یک خط گزارش پاتولوژی به دست نمی‌آید.
برای مثال، تعیین R2 ممکن است به اطلاعات جراحی و وضعیت بالینی نیز نیاز داشته باشد.
در نتیجه، بهتر است این اصطلاحات در کنار گزارش عمل جراحی تفسیر شوند.
تهاجم لنفی‌عروقی یا LVI چیست؟
LVI مخفف Lymphovascular Invasion است.
این اصطلاح زمانی استفاده می‌شود که سلول‌های سرطانی در فضاهای لنفی یا عروقی مشخص مشاهده شوند.
وجود LVI می‌تواند با افزایش خطر انتشار تومور ارتباط داشته باشد.
اما LVI مثبت به معنی اثبات متاستاز در یک اندام دوردست نیست.
در سرطان کولون مرحله دو، LVI یکی از عوامل خطر است که می‌تواند در تصمیم درباره شیمی‌درمانی کمکی مطرح شود.
تهاجم اطراف اعصاب یا PNI چیست؟
PNI مخفف Perineural Invasion است.
این اصطلاح به مشاهده سلول‌های سرطانی در ارتباط با ساختارهای عصبی در نمونه بافتی اشاره دارد.
وجود PNI ممکن است با خطر بالاتر عود ارتباط داشته باشد.
در راهنمای ASCO، PNI یکی از عوامل خطر مورد توجه در بیماران مرحله دو است.
اما تصمیم درباره درمان فقط بر اساس مثبت یا منفی بودن این یافته گرفته نمی‌شود.
Tumor Budding چیست؟
جوانه‌زنی تومور یا Tumor Budding به مشاهده سلول‌های منفرد یا گروه‌های بسیار کوچک سلول سرطانی در جبهه تهاجمی تومور اشاره دارد.
این ویژگی می‌تواند اطلاعات پیش‌آگهی فراهم کند.
در بعضی پروتکل‌ها، جوانه‌زنی تومور به گروه‌های BD1، BD2 و BD3 تقسیم می‌شود.
BD3 معمولاً به جوانه‌زنی سطح بالا اشاره دارد.
طبق راهنمای ASCO، BD3 می‌تواند یکی از عوامل خطر مرحله دو باشد.
اما روش ارزیابی باید استاندارد باشد و نتیجه به‌تنهایی برای تعیین تمام درمان کافی نیست.
آیا اندازه تومور در انتخاب درمان اهمیت دارد؟
اندازه تومور یکی از اطلاعات مهم گزارش است.
اما در سرطان کولون، مرحله T عمدتاً به عمق و میزان گسترش تومور در دیواره و بافت‌های اطراف مربوط می‌شود، نه فقط قطر آن.
ممکن است یک تومور کوچک از نظر اندازه، عمق تهاجم قابل توجهی داشته باشد.
بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس کوچک یا بزرگ بودن توده، مرحله یا نیاز به شیمی‌درمانی را مشخص کرد.
مرحله دو سرطان کولون چه معنایی دارد؟
در مرحله دو، سرطان از لایه‌های مشخص دیواره کولون عبور کرده، اما درگیری غدد لنفاوی منطقه‌ای یا متاستاز دوردست در مرحله‌بندی مربوط شناسایی نشده است.
بااین‌حال، تمام بیماران مرحله دو خطر عود یکسانی ندارند.
برای مثال، تومور T3 با غدد لنفاوی منفی و بدون عوامل خطر، ممکن است با تومور T4 یا دارای انسداد و LVI مثبت شرایط متفاوتی داشته باشد.
به همین دلیل، انتخاب شیمی‌درمانی کمکی در مرحله دو نیازمند ارزیابی دقیق است.
آیا تمام بیماران مرحله دو به شیمی‌درمانی نیاز دارند؟
خیر.
راهنمای ASCO درباره درمان کمکی مرحله دو، شیمی‌درمانی را به‌صورت روتین برای بیماران کم‌خطر توصیه نمی‌کند.
در مقابل، برای بیماران دارای T4 توصیه می‌کند درمان کمکی پیشنهاد شود و مزایا و خطرات آن بررسی شوند.
در حضور سایر عوامل خطر مانند کمتر از ۱۲ غده بررسی‌شده، LVI، PNI، گرید نامطلوب، انسداد، سوراخ‌شدگی یا BD3، شیمی‌درمانی ممکن است مطرح شود.
اما هیچ‌یک از این عوامل نباید بدون توجه به سایر یافته‌ها و ترجیح آگاهانه بیمار، به تصمیمی خودکار تبدیل شود.
آیا در مرحله سه شیمی‌درمانی لازم است؟
در بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان کولون مرحله سه که جراحی کامل انجام داده‌اند، شیمی‌درمانی کمکی بخشی از درمان استاندارد است.
رژیم‌هایی مانند CAPOX یا FOLFOX ممکن است مطرح شوند.
اما انتخاب نوع دارو و مدت درمان به عوامل مختلفی وابسته است؛ از جمله مرحله T و N، وضعیت عمومی، سن، بیماری‌های همراه و خطر عوارض.
برای مثال، اکسالی‌پلاتین می‌تواند با نوروپاتی محیطی همراه باشد.
بنابراین در انتخاب و مدت درمان باید میان سود کاهش عود و خطر عوارض تعادل برقرار شود.
MMR و MSI چه نقشی در پاتولوژی دارند؟
سیستم ترمیم عدم تطابق DNA یا MMR به اصلاح بعضی خطاهای ایجادشده هنگام تکثیر DNA کمک می‌کند.
در برخی سرطان‌های کولون، عملکرد این سیستم مختل است.
این وضعیت ممکن است به‌صورت dMMR یا MSI-H شناسایی شود.
در مقابل، تومورهای دارای عملکرد مناسب این مسیر ممکن است pMMR یا MSS باشند.
این ویژگی‌ها می‌توانند در ارزیابی بعضی زمینه‌های ارثی و انتخاب درمان اهمیت داشته باشند.
آزمایش MMR چگونه انجام می‌شود؟
یکی از روش‌های رایج، ایمونوهیستوشیمی برای بررسی چهار پروتئین زیر است:
MLH1
PMS2
MSH2
MSH6
اگر رنگ‌پذیری مناسب یکی یا چند مورد از این پروتئین‌ها در سلول‌های تومور از بین رفته باشد، ممکن است نقص MMR مطرح شود.
اما تفسیر آزمایش باید با کنترل‌های داخلی مناسب و بررسی تخصصی انجام شود.
روش‌های مولکولی بررسی MSI نیز ممکن است استفاده شوند.
آیا dMMR به معنی سرطان ارثی است؟
خیر.
بعضی سرطان‌های dMMR به دلیل تغییرات غیرارثی در خود تومور ایجاد می‌شوند.
در مقابل، در برخی بیماران ممکن است سندرم لینچ مطرح باشد.
اگر الگوی آزمایش و سایر اطلاعات بیمار احتمال زمینه ارثی را مطرح کنند، ممکن است بررسی تکمیلی و مشاوره ژنتیک لازم شود.
برای مثال، در بعضی تومورهای دارای فقدان MLH1/PMS2، آزمایش BRAF V600E یا بررسی متیلاسیون پروموتر MLH1 ممکن است به افتراق علت‌های غیرارثی از احتمال سندرم لینچ کمک کند.
اما نتیجه هر یک از این بررسی‌ها باید توسط متخصص تفسیر شود.
آیا MSI-H بر تصمیم شیمی‌درمانی مرحله دو اثر دارد؟
بله.
راهنمای ASCO توصیه می‌کند در سرطان کولون مرحله دو با dMMR یا MSI-H، شیمی‌درمانی کمکی فقط با فلوروپیریمیدین به‌صورت روتین پیشنهاد نشود.
اما اگر بیمار دارای عوامل خطر مهم مانند T4 باشد، ممکن است درمان ترکیبی حاوی اکسالی‌پلاتین مورد بررسی قرار گیرد.
نکته مهم این است که dMMR یا MSI-H در همه مراحل سرطان، یک پیام درمانی یکسان ندارد.
بنابراین توصیه مرحله دو نباید بدون بررسی به مرحله سه یا چهار تعمیم داده شود.
آیا ایمونوتراپی در سرطان کولون کاربرد دارد؟
در بعضی بیماران، بله.
برای مثال، در بیماری پیشرفته یا متاستاتیک دارای MSI-H یا dMMR، مهارکننده‌های نقاط کنترل ایمنی ممکن است گزینه مهمی باشند.
اما وجود dMMR در یک نمونه جراحی مرحله زودرس به‌تنهایی به معنی ضرورت تجویز ایمونوتراپی برای همه بیماران نیست.
انتخاب به مرحله بیماری و شواهد مربوط به دارو بستگی دارد.
آزمایش‌های RAS و BRAF چه کاربردی دارند؟
در بعضی بیماران دارای سرطان کولون متاستاتیک، آزمایش KRAS، NRAS و BRAF در انتخاب درمان هدفمند اهمیت دارد.
برای مثال، تغییرات فعال‌کننده RAS می‌توانند در پیش‌بینی سود از بعضی داروهای ضد EGFR نقش داشته باشند.
همچنین جهش BRAF V600E ممکن است بر انتخاب درمان‌های هدفمند اختصاصی اثر بگذارد.
اما این آزمایش‌ها همیشه برای تصمیم درباره شیمی‌درمانی کمکی سرطان کولون مرحله دو به همان شکل استفاده نمی‌شوند.
بنابراین ضرورت و زمان انجام آن‌ها به وضعیت بیماری بستگی دارد.
آیا محل سرطان در کولون بر انتخاب دارو اثر دارد؟
در بعضی شرایط، بله.
به‌ویژه در سرطان کولون متاستاتیک، محل تومور اولیه در سمت راست یا چپ کولون می‌تواند همراه با وضعیت مولکولی در انتخاب بعضی درمان‌های هدفمند اهمیت داشته باشد.
اما محل تومور به‌تنهایی تعیین‌کننده تمام برنامه درمان نیست.
همچنین این موضوع نباید با مرحله‌بندی پاتولوژیک اشتباه گرفته شود.
آیا ctDNA جای گزارش پاتولوژی را می‌گیرد؟
خیر.
ctDNA به قطعاتی از DNA تومور اشاره دارد که ممکن است در خون قابل شناسایی باشند.
این آزمایش در برخی شرایط برای ارزیابی احتمال بیماری باقیمانده مولکولی و تصمیم‌گیری درمانی مورد مطالعه و استفاده قرار گرفته است.
اما ctDNA جایگزین بررسی بافت تومور، تعیین مرحله T و N یا ارزیابی حاشیه‌های جراحی نیست.
همچنین کاربرد آن برای تغییر برنامه درمان باید بر اساس شواهد به‌روز، مرحله بیماری و دسترسی به روش معتبر تعیین شود.
راهنمای ASCO مربوط به سال ۲۰۲۲، ctDNA را در آن زمان برای تعیین قطعی انتخاب شیمی‌درمانی مرحله دو کافی نمی‌دانست؛ بنابراین نباید آن توصیه تاریخی را بدون توجه به پژوهش‌ها و راهنماهای جدید، به‌عنوان وضعیت نهایی شواهد در سال ۲۰۲۶ معرفی کرد.
آیا گزارش پاتولوژی به‌تنهایی نشان می‌دهد سرطان عود می‌کند؟
خیر.
پاتولوژی اطلاعات مهمی درباره خطر عود ارائه می‌دهد، اما پیش‌بینی قطعی آینده یک بیمار امکان‌پذیر نیست.
مرحله بیماری، ویژگی‌های تومور، نتیجه جراحی، درمان‌های تکمیلی و سایر عوامل بر پیامد اثر می‌گذارند.
همچنین دو بیمار دارای مرحله مشابه ممکن است پاسخ درمانی متفاوتی داشته باشند.
اگر پاتولوژی اولیه و نهایی متفاوت باشند چه می‌شود؟
نمونه بیوپسی کولونوسکوپی معمولاً بخش کوچکی از ضایعه را نشان می‌دهد.
در مقابل، نمونه جراحی امکان بررسی گسترده‌تر تومور و غدد لنفاوی را فراهم می‌کند.
بنابراین ممکن است اطلاعات گزارش نهایی دقیق‌تر یا کامل‌تر باشد.
برای مثال، گرید یا عمق تهاجم ممکن است پس از بررسی نمونه جراحی روشن‌تر شود.
این تفاوت لزوماً به معنی اشتباه بودن گزارش اولیه نیست.
آیا می‌توان از روی تعداد غدد مثبت نیاز به شیمی‌درمانی را تشخیص داد؟
تعداد غدد مثبت یکی از عوامل بسیار مهم است، اما به‌تنهایی کافی نیست.
برای مثال، بیماری با یک غده درگیر و T1 یا T2 ممکن است از نظر خطر با بیماری دارای T4 و چندین غده درگیر متفاوت باشد.
همچنین وضعیت عمومی و عوارض احتمالی داروها باید بررسی شود.
بنابراین مرحله T و N باید با یکدیگر تفسیر شوند.
چه زمانی بازبینی پاتولوژی لازم می‌شود؟
اگر گزارش فاقد اطلاعات مهم باشد، میان یافته‌های بالینی و پاتولوژی اختلاف قابل توجهی وجود داشته باشد یا نتیجه یک نشانگر بر انتخاب درمان اثر اساسی بگذارد، ممکن است بازبینی تخصصی مطرح شود.
برای مثال، ابهام در تهاجم زیرمخاط، حاشیه جراحی یا وضعیت MMR می‌تواند در بعضی شرایط به بررسی دوباره نیاز داشته باشد.
هدف از بازبینی، افزایش اطمینان از تصمیم درمانی است.
بیمار هنگام دریافت گزارش پاتولوژی چه سؤالاتی بپرسد؟
برای فهم بهتر نتیجه، این پرسش‌ها مفید هستند:
نوع دقیق سرطان چیست؟
مرحله پاتولوژیک pT و pN چقدر است؟
چند غده لنفاوی بررسی شده و چند مورد درگیر بوده‌اند؟
آیا حاشیه‌های جراحی منفی هستند؟
آیا LVI یا PNI وجود دارد؟
آیا جوانه‌زنی تومور گزارش شده است؟
وضعیت MMR یا MSI چیست؟
آیا آزمایش مولکولی بیشتری لازم است؟
آیا عوامل پرخطر مرحله دو وجود دارند؟
سود مورد انتظار شیمی‌درمانی کمکی در شرایط من چیست؟
سؤالات متداول
۱. آیا مثبت‌بودن غدد لنفاوی در پاتولوژی سرطان کولون یعنی بیماری متاستاتیک است؟
درگیری غدد لنفاوی منطقه‌ای معمولاً با مرحله سه ارتباط دارد و با متاستاز دوردست مرحله چهار یکسان نیست. مرحله کامل باید بر اساس TNM تعیین شود.
۲. اگر تمام حاشیه‌های جراحی منفی باشند، شیمی‌درمانی لازم نیست؟
نه لزوماً. حاشیه منفی یکی از یافته‌های مطلوب است، اما نیاز به شیمی‌درمانی به مرحله بیماری، درگیری غدد لنفاوی و سایر عوامل خطر نیز بستگی دارد.
۳. آیا نتیجه MSI-H در سرطان کولون به معنی درمان قطعی با ایمونوتراپی است؟
خیر. MSI-H می‌تواند در انتخاب بعضی درمان‌ها اهمیت داشته باشد، اما نوع و مرحله سرطان و شرایط بیمار تعیین می‌کنند که ایمونوتراپی مناسب است یا خیر.
جمع‌بندی
گزارش پاتولوژی سرطان کولون از مهم‌ترین مدارک برای تعیین مرحله بیماری و انتخاب درمان پس از جراحی است.
در این گزارش، عمق نفوذ تومور، وضعیت غدد لنفاوی، حاشیه‌های جراحی و عوامل خطر مانند LVI، PNI و Tumor Budding بررسی می‌شوند.
همچنین آزمایش‌های MMR/MSI و در بعضی شرایط سایر نشانگرهای مولکولی می‌توانند در تصمیم درمانی نقش داشته باشند.
در مرحله دو، وجود عوامل پرخطر ممکن است ضرورت بررسی شیمی‌درمانی کمکی را افزایش دهد.
در مرحله سه، شیمی‌درمانی کمکی در بسیاری از بیماران نقش استاندارد دارد.
بااین‌حال، هیچ بخش منفردی از گزارش پاتولوژی نباید به‌تنهایی مبنای تمام تصمیم‌های درمانی قرار گیرد.
بهترین تصمیم زمانی گرفته می‌شود که یافته‌های پاتولوژی با مرحله‌بندی بالینی، وضعیت بیمار و شواهد علمی مربوط به درمان ترکیب شوند.
منابع علمی
۱. College of American Pathologists (CAP).
Protocol for the Examination of Resection Specimens from Patients with Primary Carcinoma of the Colon and/or Rectum.
نسخه 4.4.0.1، سپتامبر ۲۰۲۵؛ مبنای گزارش ساختاریافته پاتولوژی سرطان کولورکتال.
https://www.cap.org/protocols-and-guidelines/cancer-protocols/current-cancer-protocols/
۲. National Cancer Institute.
Colon Cancer Treatment (PDQ®) – Health Professional Version.
https://www.cancer.gov/types/colorectal/hp/colon-treatment-pdq
۳. Baxter NN, Kennedy EB, Bergsland E, et al. (2022).
Adjuvant Therapy for Stage II Colon Cancer: ASCO Guideline Update.
Journal of Clinical Oncology, 40(8), 892–910.
DOI: 10.1200/JCO.21.02538
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34936379/
۴. American Cancer Society.
Understanding Your Pathology Report: Colon Pathology.
دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاه شما پس از بررسی نمایش داده می‌شود.
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.